社会地位决定语言存亡

　世界上有几十亿人口，有成千上万种语言。这是人类文化多样性的一个标志。然而不幸的是，绝大多数语言（90%以上）都在以令人震惊的速度走向灭绝或早已灭绝，只有少数语言才在竞争中胜出，可以继续留存下去。美国康奈尔大学的丹尼尔·艾布拉姆斯博士和史蒂文·斯特劳盖茨教授对语言间的生存竞争问题进行了研究。他们发现，语言的演进和诸语言之间的竞争很像植物和动物之间的

生存竞争，而那些走向灭绝的语言通常是一些社会地位较低的语言。
　　人有穷富贵贱之分，语言也有社会地位差别？是的。大体上说，一种语言的命运受两种因素制约，一是它的使用者数量，另一因素就是它在人们心目中的社会地位，这一点通常可由它的使用者能获得多少社会机遇或经济机遇体现出来。当两种或多种语言相互竞争时，能给它的使用者带来最大机遇的语言总能赢得胜利而流行开来。
　　艾布拉姆斯和斯特劳盖茨二人设计了一种语言竞争的简单数学模型，该模型可用来解释那些方言如威尔士语、苏格兰的盖尔语以及奇楚亚语（美洲地区幸存下来的、最常见的一种印第安语）是如何被主流语言打得丢盔卸甲的。
　　他们在秘鲁、苏格兰、玻利维亚、爱尔兰等国境内的42个地区调查了那些濒临灭绝的语言的使用者数量，了解其历史变化情况，并以所采集到的数据为基础构建模型。他们发现，在过去一个世纪左右，那些语言的使用者都发生了急剧的衰减。他们根据模型预言，到2030年左右，苏格兰的盖尔语以及奇楚亚语等许多语言都将接近于完全灭绝。
　　对于一些语言的使用者数量为何在持续减少这一问题，一些学者认为有多种不同因素在起作用，其中一种语言本身的句法、语法或其它一些结构特征是一个关键因素。但是，通过对各种影响语言使用者数量变化的因素进行比较研究，艾布拉姆斯和斯特劳盖茨认为，一种语言的社会地位是决定它是否灭绝的最重要因素。
　　“例如，在秘鲁的华努科地区，依然有很多人说奇楚亚语。”艾布拉姆斯和斯特劳盖茨说，“但是这种语言的社会地位低，而社会的主流语言已向西班牙语转变，结果老人们几乎都不能和孙儿辈进行语言交流了。”
　　这两位研究者指出，尽管双语社会的确存在，“但是双语国家的历史告诉我们，这种在同一国度内使用不同语言的国家通常会形成两大彼此分离的人群，他们之间并没有发生重要的相互作用。实际上，两种民族生活在各自独立的单语社会中。当他们开始融合时，语言竞争也就开始了。”　　研究者建议，应采取积极的干预措施来减缓全球范围内语言衰亡的速度，提高那些濒临灭绝的语言的社会地位。他们援引加拿大魁北克法语区这一例子说：“通过制定倾斜政策、加强教育和广告等措施，可以减缓一种语言的衰落进程。本质上，这些措施就是在提高该语言的社会地位。”（张柯）

تولۇق ئوقۇش

بىز نىمە ئۈچۈن ئوقۇيمىز؟

بىز نىمە ئۈچۈن ئوقۇيمىز؟
يېقىندا ئەخمەتجان ئىسمائىلنىڭ «ئازاپلىق كۈنلەردە »ناملىق كىتاۋىنى تۇرمۇش ۋە كەسپى خىزمەتلىرىمدە ئەسقېتىپ قالار دېگەن ئويدا سېتىۋالغان ئىدىم. بۇ كىتاپتىكى بەزى كۆز قاراش ۋە پىكىرلەر مېنى ئۆزۈم،ئوقۇغۇچىلىرىم ۋە مىللىتىم ھەققىدە قايتا ئويلىنىشىمغا شۇنداقلا تورداشلار بىلەن ئورتاقلىشىش ئۈچۈن بۇ تېمىنى يوللىشىمغا تۈرتكە بولدى.چۈنكى بۇ كىتاپتىكى مۇنداق ئىككى پارچە ماقالە مېنى ئۇزۇندىن بۇيان ئويلاندۇرۇپ كېلىۋاتقان بەزى مەسىلىلەرگە جاۋاپ تېپىپ بەردى.مەن پەقەت بۇ ماقالىلاردىكى ئۆزۈمگە قاتتىق تەسىر قىلغان جايلىرىنى قىسقارتىپ يوللاپ تورداشلارغا سۇنماقچىمەن. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1 . ئوقۇش ...........ئۆزۈم ئوقۇشنىڭ پايدىسىنى كۆپ كۆرگەنمەن.ھەمدە ئوقۇغان ئادەمنىڭ ياش،ساغلام ۋە ھۆرمەتلىك بولىدىغانلىقىنى چۈشەنگەنمەن.شۇڭا مۇشۇ يۇرتتا تۇغۇلغانلىكى بوۋاقلارنى ،ئۆسمۈرلەرنى تاكى ئوتتۇرا ئالى بىلىم يۇرتلىرىغىچە ئوقۇتۇشنى كۈچلۈك تەشەببۇس قىلىمەن.ئوقۇغان ئادەمنىڭ ھۈجەيرىلىرى ياشىرىدۇ،بەدەن قۇرۇلۇشى كالاڭپاي ھالەتتىن چىرايلىق بولۇشقا ئۆزگىرىدۇ،ئۆلگەن كەبى مېڭە نېرۋىلىرى ئويغىنىشقا باشلايدۇ ،ۋاقىت قارىشى ياخشىلىنىدۇ،رىقابەت كۈچى ئاشىدۇ،ھەقنى تونۇش ئىقتىدارى يۇقۇرى كۆتىرىلىدۇ.كىملىك چۈشەنچىسى يوقلۇقتىن بارلىققا كېلىدۇ،ئىقتىدار ھاسىل بولىدۇ،ھۆرمەتكە ئېرىشىدۇ،ئىنسان ئىزدەپ كېلىدۇ،ئوقۇيالايدۇ ،يازالايدۇ ،دىيەلەيدۇ،قىلالايدۇ،تۇرالايدۇ،ئالاليدۇئېتەلەيدۇ،يېتەلەيدۇ.ئومۇمەن ئوقۇپ بىر نەرسە بىلگەن ئادەمنىڭ يەنە بىر ئادەمگە پايدىسى تېگىدۇ ،بىلگەن ئادەمنى بىركىم ئىشلىتىدۇ،ھىچ بولمىسا بىلگەن ئادەمدىن ھېيىقىپ ئۇنڭغا ئالدىراپ تېگەلمەيدۇ،ئوقۇمىغان،ساۋاتسىز قالغان ياكى بىر نەرسە بىلمىگەن ئادەم بولسا جىسمانى جەھەتتىن ،روھى جەھەتتىن سىقىلىدۇ،خارلىنىدۇ،كۆزگە ئىلىنمايدۇ،ئادەم قاتارىدا كۆرۈلمەيدۇ،ئۇنىڭ ئىنسان سەقلىرى ئەسكە ئېلىنمايدۇ،خاپىلىق مۇشۇ يەردىن باشلىنىدۇ. 2.خىزمەت قىلىش خىزمەتنىڭ تۈرى ناھايىتى كۆپ ،ئاساسلىقى ئىككى خىل:بىرى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا ئىشلەش ،يەنە بىرى پۈتۈن جەمىيەتتە بار كەسپلەرنىڭ ھەرقانداق بىر خىلى بىلەن شۇغۇللىنىش...............................كەڭ مەنىدىكى خىزمەت بولسا ئادەم ئۆزىگە ياخشى مۇئامىلە قىلىش ،ئۆزىنى سۆيۈش،ئۈمۈدۋار بولۇشتىن تارتىپ ،بارلىق ئادەملەر ،ھايۋانلار ۋە تەبىئەتكە پايدىلىق ئىش ھىساپلانغانلىكى خىزمەتلەرنى قىلىشقا قەدەر بولغان «مىدىرلاش»نىڭ ھەممىسىنى كۆرسىتىدۇ .مۇشۇ مەنىدىن ئېيتقاندا ھازىرقى ئادەملەرنىڭ شىتاتلىق ئىدارە خادىمى ياكى پالانى يەرنىڭ خىزمەتچىسى دېگەندىن باشقىلارنى خىزمەت قىلمايدىغان ھىساپلاش دۇنيا دۇنيا ئۆلچىمى بويىچە ئالغاندا تەخمىنەن ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 30- يىللىرىدىكى قاراش ھىساپلىنىدۇ. بىز پەقەت مۇشۇ بىر تۈرلۈك قاراش جەھەتتىلا دۇنيادىن 80 يىل ئارقىدا ئىكەنمىز ................ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ بۇ قۇرلار مېنى بەك ھاياجانلاندۇردى ،ھاياجانلاندۇردى دېگەندىن كۆرە چوڭقۇر ئويغا سالدى دىگىنىم تۈزۈكتۇر بەلكىم. مەن دائىم ئەتراپىمدىكى بەزى قېرىنداشلىرىمىزنىڭ «ھازىر بالىلارنى ئوقۇتۇپ نېمە قىلىدۇ، بەرىبىر خىزمەت تەخسىم قىلمىسا»« قىزبالىنى ئوقۇتقاننىڭ پايدىسى يوق،بىر مۇنچە پۇل خەجلەپ ئوقۇتۇپ قويسا بەرىبىر خەقنىڭ ئادىمى بولۇپ كېتىدۇ،تاپقان پۇلىغا خەق ئىگە بولىدۇ»دېگەنلىرىنى ئاڭلاپ تۇرىمەن ،مۇشۇنداق گەپلەرنى ئاڭلىغىنىمدا نادانلىقىمىزغا بەك ئېچىنىپ كېتىمەن. بىز بالىلارنى پەقەت خىزمەت ئۈچۈنلا ئوقۇتىمىزما؟ئاشۇ ئوقۇش مىللەتنىڭ ئومۇمى ساپاسىنى يۇقۇرى كۆتىرىشكە ئەسقاتماسما؟قىزبالا خەقنىڭ؟بۇ قانداق گەپ؟ ئۇ خەق كىم؟ يەنىلا بىزنىڭ قېرىندىشىمىز ئەمەسمۇ ؟قىزىمىزنىڭ شۇ ئۇقۇشى ھىچ بولمىغاندا پەرزەنتىنى ياخشى تەربىيلەشكە ئەسقاتماسما؟ يېقىندا يۈز بەرگەن بىر ئىش ئېسىمگە كېلىپ قالدى ،بىر دوستۇمنىڭ يۇرتتىكى بىر تۇققىنىنىڭ ئوغلى ئوتتۇرا تېخنىكومنى پۈتتۈرگىلى ئىككى يىل بوپتۇ،ئۇدا ئىككى يىل مەمۇرلۇققا ئىمتىھان بېرىپ ئۆتەلمەي كېلىۋېتىپتۇ ،ئىككى يىلنىڭ ياقى بىكار يۈرۈپتۇ .بۇ يىلمۇ مەمۇرلۇققا ئىمتىھان بېرىپتۇ ،ئەمما يول«يول ماڭمىسا»خىزمىتى ھەل بولمىغۇدەك باشقىلاردىن ئاڭلىسا 50 مىڭ يۈئەن بىلەن خىزمەتكە ئورۇنلاشقىلى بولارمىش ،شۇنىڭ بىلەن بۇ يىگىت كۈندە ئاتا -ئانىسىغا يول مېڭىپ بېرىشنى ئۆتۈنۈپ يالۋۇرۇپتۇ،شۇنىڭ بىلەن بىچارىلەر دوستۇمغا ،تونۇشلىرى بولسا ئەرزانراق«يول» ئۇقۇشۇپ بېرىشنى 30 مىڭ يۈئەن چىقىرالايدىغانلىقىنى ئېيتىپ تېلفۇن قىلىپتۇ. بۇ گەپلەرنى ئاڭلاپ ئاشۇ ئاتا-ئانىسىنىڭ يىلىكىنى شورىغۇچى نان قېپى ئوغۇلغا غەزەپلەنسەم، بىچارە ئاق كۆڭۈل كۆيۈمچان نادان ئاتا-ئانىغا ئىچ ئاغرىتتىم .30 مىڭ يۈئەن بىلەن ئۆگەنگەن بىلىمىگە دەسمايە سېلىپ تىرىكچىلىك قىلسا 2 يىلدىن ئۇشۇق ۋاقىتتىن بۇيان دەسمىيىسىنىمۇ ئۈندۈرۈپ پۇلنىمۇ تېپىپ بولماسمىدى؟ئەتراپىمىزغا قارايدىغان بولساق بۇنداق ئىشلار بەك جىق. ئاشۇنداق ياشلارغا شۇنداق دېگۈم كېلىدۇ : ئەي پەرزەنتلەر ئەمدى بەس !ئاتا-ئاناڭلار سىلەرنى ئوقۇتقۇچە ئاز جاپا تارتمىدى ،ئەمدى ئۆزۈڭلارنىڭ جاپاسىنى ئۆزۈڭلار تارتىڭلار! ئۆزۈڭلارنىڭ يولىنى ئۆزۈڭلار تپىپ مېڭىڭلار! تىرشساڭلەرلا، كاللاڭلارنى ئىشلەتسەڭلەرلا ئەتراپىڭلاردا سىلەرنى كۈتىۋاتقان خىزمەتنى تاپالايسىلەر،ئىقتىدارىڭلارنى تېخىمۇ ياخشى جارى قىلدۇرالايدىغان خىزمەت ھۆكۈمەت خىزمىتىلا ئەمەس .كۆزۈڭلارنى يوغان ئېچىپ قاراپ بېقىڭلار،بەلكىم سىلەرگە مۇۋاپىق كېلىدىغان خىزمەت يېنىڭلاردىلا بولىشى مۈمكىن!

تولۇق ئوقۇش

بۈگۈنكى جەمئىيەتتە ئومۇملىشىۋاتقان سۇغۇرتا تىجارىتىنىڭ ھۆكمى نېمە؟.

سوئال:

بۈگۈنكى جەمئىيەتتە ئومۇملىشىۋاتقان سۇغۇرتا تىجارىتىنىڭ ھۆكمى نېمە؟.
جاۋاب:
بارلىق گۈزەل ماختاشلار ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھغا خاستۇر.
بارلىق تىجارەت سۇغۇرتىلىرى شەك-شۈبھىسىز جازانىدۇر. ئۇ بولسا پۇلنى پۇلغا سېتىش بولۇپ، سۇغۇرتا پۇلىغا ئۇنىڭدىن كۆپرەك ياكى ئازراق پۇلنى مەلۇم مۇددەتتىن كېيىن سېتىۋېلىش بولىدۇ. يەنى بۇ بولسا شەرىئەت چەكلىگەن جازانىدۇر، كۆپلىگەن ئايەتلەردە جازانىنىڭ ھاراملىقى بايان قىلىنغان.


بارلىق تىجارەت سۇغۇرتىلىرى ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە ھارام قىلغان قىمار شەكىلدە بولىدۇ (يەنى شەكلى ئۆزگەرگەن قىمار). بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن: «ئى مۆمىنلەر! ھاراق ئېچىش، قىمار ئويناش، بۇتلارغا يەنى چوقۇنۇش ئۈچۈن تىكلەنگەن تاشلارغا چوقۇنۇش، پال ئوقلىرى بىلەن پال سېلىش، شەيتاننىڭ ئېشى، پاسكىنا قىلىقتۇر، بەختكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن، شەيتاننىڭ ئېشىدىن يىراق بولۇڭلار، شەيتان ھاراق، قىمار ئارقىلىق ئاراڭلاردا دۈشمەنلىك، ئاداۋەت تۇغدۇرماقچى، سىلەرنى نامازدىن ۋە ئاللاھنى ياد ئېتىشتىن توسماقچى بولىدۇ، سىلەر ئەمدى ھاراقتىن، قىماردىن يانمامسىلەر؟» سۈرە مائىدە 90- ئايەت.

بارلىق شەكىلدىكى سۇغۇرتىلار قىسمەتلەر بىلەن ئويناشقانلىق بولىدۇ، سۇغۇرتا شىركەتلىرى بىلەن سەن ئەگەر مۇنچىلىك پۇل تۆلىسەڭ ناۋادا ساڭا بىرەر ھادىسە كەپ قالسا مۇنچىلىك پۇل بىرىمىز دەپ توختام تۈزىدۇ، بۇنىڭ ئۆزى ئۇنىڭ قىمار ئىكەنلىكىگە يېتەرلىك پاكىت. ساغلام ئەقىل ئىگىسى قىمار بىلەن سۇغۇرتىنىڭ ماھىيىتىنىڭ بىر ئىكەنلىكىدىن شەك قىلمايدۇ.

بارلىق تىجارەت تۈسى ئالغان سۇغۇرتىلار ئالدامچىلىقتۇر. كۆپلىگەن سەھىھ ھەدىسلەر ئارقىلىق ئالدامچىلىقنىڭ ھاراملىقى ئىسپاتلانغان. ئەبۇ ھۈرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رەسۇلۇللاھتىن رىۋايەت قىلغان ھەدىسنى بايان قىلىپ «پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام سودىدا ئالدامچىلىق قىلىشتىن چەكلىگەن» دەيدۇ. بۇ ھەدىسنى مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.

بارلىق تىجارەت سۇغۇرتىلىرى ئالدامچىلىققا تايىنىدۇ، پۈتۈن سۇغۇرتا شىركەتلىرى ھادىسىنىڭ يۈز بېرىش مۇمكىنچىلىكى بولۇشنى تەلەپ قىلىدۇ، شۇنداقلا ھادىسىنىڭ قاچان ۋە قانداق بولىشىنى بىلمەيدۇ، بۇ ئىشلار ئالدامچىلىق دەپ ھېسابلىنىدۇ.

بارلىق تىجارەت سۇغۇرتىلىرى كىشىلەرنىڭ پۇل-مېلىنى ناھەق يول بىلەن يەۋېلىش بولۇپ( يەنى شەكلى ئۆزگەرگەن, شىركەتلەشكەن زامانىۋى ئالدامچىلىق) ئاللاھ بۇنىڭغا ئوخشاش ئىشلارنى قۇرئاندا چەكلەپ مۇنداق دېگەن: «ئى مۆمىنلەر! بىر-بىرىڭلارنىڭ ماللىرىنى ناھەق يول بىلەن

يەۋالماڭلار» سۈرە نىسا 29- ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

بارلىق تىجارەت سۇغۇرتىلىرى كىشىلەرنىڭ پۇل-مېلىنى يەۋېلىشتىكى ئەمەلىي ھىيلە-مىكىردۇر. گېرمانىيەلىك بىر ئالىمنىڭ ستاتىكا قىلغان سانلىق مەلۇماتتا بىلدۇرۇلىشىچە، سۇغۇرتا شىركەتلىرى خېرىدارلاردىن ئالغان پۇلنىڭ، ئۇلارغا قايتۇرۇلۇش نىسبىتى 2.9% كېلىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغان. سۇغۇرتا بولسا، ئىسلام ئۈممىتى ئۈچۈن چوڭ بىر مەنىۋى زىيان بولۇپ غەيرىي مۇسۇلمانلارنىڭ سۇغۇرتىغا قاتنىشىشى بىزگە ھۆججەت بولالمايدۇ. يۇقىرىقىلار بولسا سۇغۇرتا شىركەتلىرىنىڭ شەرىئەت چەكلىگەن يوللارغا تايىنىدىغانلىقىنڭ بىر ئاددى مىسالىدۇر. بۇنىڭدىن باشقا نۇرغۇن تەرەپلىرى بولۇپ بۇ يەردە توختالمايمىز. بەلكى يۇقىرىدا دېيىلگەنلەر ئۇ ئىشنىڭ ئىسلام شەرىئىتىدە چەكلىمە قويۇلغانلىقىغا ئىسپات قىلىش ئۈچۈن يىتەرلىكتۇر.

ئەپسۇسلىنارلىقى شۇكى بىر قىسىم سۇغۇرتا شىركەتلىرى ھەمكارلىق سۇغۇرتىلىرى ياكى كاپالەت سۇغۇرتىسى ياكى ئىسلام سۇغۇرتىسى دېگەن ناملار بىلەن ئاتاپ خەلقنى ئالدايدۇ. بىراق بۇ ئارقىلىق سۇغۇرتىنىڭ باتىل ھەقىقىتىدىن ھېچ قانداق بىر نەرسىنى ئۆزگەرتەلمەيدۇ. سۇغۇرتا شىركەتلىرىنىڭ «ھەمكارلىق سۇغۇرتىسىنىڭ دۇرۇس ئىكەنلىكىگە ئۆلىمالار پەتىۋا بەرگەن» دېگەن داۋاسى يالغان ۋە بۆھتاندۇر، بۇ ئۇقۇشماسلىقنىڭ سەۋەبى بىر قىسىم سۇغۇرتا شىركەتلىرى ئۆلىمالاردىن ساختىپەزلىك بىلەن كۆز بويامچىلىق قىلىپ ھەمكارلىق سۇغۇرتىسى دەپ ئىسىم قويۇپ بۇنىڭدىكى مەقسەتنى خەير-ئېھسان قىلىش، ئىنسانلارغا تەبىئى-ئاپەتلەردە ياردەمدە بولۇش، يوقسۇللارغا ئاتىدارچىلىق قىلىش دەپ تونۇشتۇرۇپ پەتىۋا ئالغان، ئەمەلىيەتتە ھەمكارلىق سۇغۇرتىسى دەپ ئاتالغان بۇ سۇغۇرتىنىڭ باشقا سۇغۇرتىلار بىلەن ھېچقانداق پەرقى يوق. بۇنىڭدىكى ئوخشاشماسلىق، بۇنىڭ ماھىيتىدە بولماستىن بەلكى شەكلى ۋە ئىسىمدە بولغان، بۇ بولسا خەير-ئېھسان قىلىش، ياخشىلىق ۋە تەقۋالىققا ياردەملىشىش بولماستىن بەلكى گۇناھ ۋە ئاداۋەتكە ياردەملەشكەنلىكتۇر، بۇنىڭدىكى مەقسەت تەبىئى- ئاپەتلەرگە ياردەم بېرىش بولماستىن، خەلقىنىڭ مال-مۈلكىنى ناھەق يوللار بىلەن يېيىشتۇر.

ھەمكارلىق سۇغۇرتىسى باشقا سۇغۇرتىلارغا ئوخشاشلار ھارامدۇر، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئۆلىمالاردىن سۇغۇرتا توغرىسىدا سورىغان پەتىۋاسى ئىنكار قىلىنىدۇ، ئەمما بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ سۇغۇرتىنىڭ خەير-ئېھسان تەرەپلىرىنى ئېيتقانلىقى ھېچ نەرسىنى ئۆزگەرتەلمەيدۇ ۋە سۇغۇرتىنى جازانىدىن، قىماردىن، ئالدامچىلىقتىن، كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى ناھەق يول بىلەن يېيىشتىن، ئاللاھغا تەۋەككۈل قىلىش قاتارلىق ئىشلاردىن قۇتۇلدۇرالمايدۇ. بۇ پەقەت كىشىلەرنى ئالداش ۋە قايمۇقتۇرۇشتىن ئىبارەتتۇر. ئاللاھ ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئېشىنىدىغان ھەر بىر مۆمىن ئاللاھغا تەقۋالىق قىلىپ ئۆزىنىڭ دىنى ۋە مال-مۈلكىنى ساقلاپ قىلىش ئۈچۈن ھەر تۈردىكى ئالدامچىلىق سۇغۇرتىلىرىدىن يىراق بولىشى باشقىلارنىمۇ بۇنىڭدىن توسۇشى لازىم.

(يۇقىرىدىكى سۆزلەنگەن مىساللار ئىسلام ۋە مۇسۇلمان ئەللىرىدە بولۇۋاتقان سۇغۇرتىغا ئائىت مىساللاردۇر. ئەمما غەيرى مۇسلىم دۆلەتلىرىدە ياكى كاپىرلار ئارىسىدا ياشاۋاتقان مۇسۇلمانلار، دۆلەت تەرىپىدىن سۇغۇرتىغا قاتنىشىشقا مەجبۇرلانمىسا، ھەر تۈرلۈك سۇغۇرتىلارغا قاتناشماسلىقى، تەقۋادارلىقنى لازىم تۇتۇپ ھەممە ئىشىدا ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىشى ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، دۇنيالىقتىكى بولۇش ياكى بولماسلىق ئېھتىماللىقى بولغان، ئاز-تولا ماددى زىياننى كۆزدە تۇتۇپ، مۇسۇلمان ئەقىدىسىنىڭ غۇلى بولغان «ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىش» تەك، بۇ بۈيۈك نېمەتتىن ئۆزىنى مەھرۇم قىلىش ئارقىلىق ئاخىرەتلىكىنى زىيان تارتماسلىقى لازىم.- مۇھەررىر-)

ئاللاھ ھەممەيلەننى دىننى توغرا چۈشىنىدىغان ئۆزى رازى بولۇپ ياخشى كۆرىدىغان ئەمەللەرنى قىلىشقا مۇيەسسەر قىلسۇن.

تولۇق ئوقۇش

情人节恋

只要你还在远处看着我，就不会有别人走进我的心里，一颗心永远为你而跳动。亲爱的人，情人节快乐！
终于等到今天，我才能鼓足勇气，向你说：做我一生唯一的情人吧
只要你还在远处看着我，就不会有别人走进我的心里，一颗心永远为你而跳动。亲爱的人，情人节快乐！
终于等到今天，我才能鼓足勇气，向你说：做我一生唯一的情人吧。
自己买玫瑰，算了，会被人笑的；买巧克力，算了，会胖；点上蜡烛，算了，没有情人；情人节，愿没有情人的你和我一起度过快乐情人节！
最浪漫的故事没有结局,最幸福的爱情没有言语,只有彼此心灵的契合我的爱人,一切尽在不言中！我要祝你情人节快乐！
最难忘的是你的微笑，当它绽开在你的脸上时，我仿佛感到拂过一阵春风，暖融融的，把我的心都溶化了。
左手刻着我，右手写着你，心中充满爱，当我们掌心相对，心心相印时，所有的人都会看到——我爱你！

تولۇق ئوقۇش

克瑞格•蒙迪 微软首席研究及战略官

　核心观点 　　我发现在中国，大学生喜欢进一些比较成熟的大公司工作。他们可能觉得，进这样的公司，一切有保障，条件比较好。但在不少西方国家，许多大学生选择了创业。我认为，中国大学生在就业的时候，应更具备一些创业精神。 核心观点 　　我发现在中国，大学生喜欢进一些比较成熟的大公司工作。他们可能觉得，进这样的公司，一切有保障，条件比较好。但在不少西方国家，许多大学生选择了创业。我认为，中国大学生在就业的时候，应更具备一些创业精神。 　　进入2009年，大学生就业难成为一个世界性话题。中国今年也有600万大学生要就业。面对经济不景气、工作不好找的大环境，要想获得一份满意的工作，每个人都必须提高自己的竞争力。在学生时代就要思考，做好准备。 　　在中国，我发现这样一种现象，在北京、上海、广州等一些发达城市和地区，大学生喜欢进一些比较成熟的大公司工作。他们可能觉得，进这样的公司，一切有保障，条件比较好。但在不少西方国家，许多大学生选择了创业。我认为，中国大学生在就业的时候，应更具备一些创业精神。 　　此外，我也发现，对于中国学生来说，学习成绩非常重要。他们认为，我比别人好就是比别人学习成绩好。可是，学习成绩好只代表一个人在学校那一段时间的表现，并不代表就业能力。所以，中国大学生应该更多地考虑一下，哪些能力可以帮助自己更好地、更直接地面对这个社会。 　　几年前，微软就与中国教育部合作，实施了旨在培养中国大学生实践技能的“长城计划”，吸纳大学生到微软实习，并在30多所大学成立了微软学生技术俱乐部。这些学生的就业，比那些学习成绩好但没有实践经验的学生好得多。 　　就个人经验来讲，我在上中学的时候就已经开始工作了。大学刚上一个月，我就开始自学编程，然后把程序卖给教授。大三的时候，我加入一个始创公司，为小型电脑提供操作系统。我一直在创造工作机会，第一份工作就是我自己创造的，我的第二份工作不是创造工作机会，而是创造了一家企业。第三份工作就是微软。 　　比尔·盖茨曾接受专访，谈到自己赏识的，是那些既有成功经验、又有失败经历的人才。这也许就是他为什么会赏识我的原因。也就是说，作为雇主，肯定愿意雇用有经验的学生，因为他可以把经验转变为企业的生产力。这在中国和其他国家是一样的。 　　当然，中国和其他国家也有不同的地方。比如说，对于中国学生来说，在文化观念上可能有一点点阻碍。一些学生会有故土难离的感觉，还未接受流动性很强的社会观念。如果接受了，看哪儿有机会，就应该移动到哪儿去，而不是固守在一个地方等机会降临到头上。只要他们做好准备的话，就能找到更好的机会。 　　对于一流大学来说，他们确实应该重视提高学生的质量，走向国际化的道路。对于其他的一般性大学来说，我认为应该更加重视培养学生的技能，使大学生在毕业的时候容易找到工作。我认为，今后中国的大学应在课程上进行一些改革，同时为学生增加一些培训的机会。

تولۇق ئوقۇش

考研英语复习指导：易混淆单词辨析(2)

They claim that if more people rode bicycles to go to work there would be fewer automobiles in the downtown section of the city。他们生成如果有更多的人骑自行车上班的话，闹市区的汽车就会有所减少。
　　announce v。宣布，宣告。多指首次当众正式宣布某一主张或态度，常常带有预告的意味。
　　The invention of the printing press announced the diffusion of knowledge。印刷术的发明宣告了知识普及时代的来临。
　　proclaim v。宣布；宣告(成立)。指经过深思熟虑后向大众宣布一个明确的决定或判断，尤其指重大事件的宣布，多用于官方场合。　They claim that if more people rode bicycles to go to work there would be fewer automobiles in the downtown section of the city。他们生成如果有更多的人骑自行车上班的话，闹市区的汽车就会有所减少。
　　announce v。宣布，宣告。多指首次当众正式宣布某一主张或态度，常常带有预告的意味。
　　The invention of the printing press announced the diffusion of knowledge。印刷术的发明宣告了知识普及时代的来临。
　　proclaim v。宣布；宣告(成立)。指经过深思熟虑后向大众宣布一个明确的决定或判断，尤其指重大事件的宣布，多用于官方场合。
　　The president proclaimed an emergency when the war came。当战争来临的时候总统宣布进入紧急状态。
　　aggravate, reinforce, increase, strengthen, intensify
　　这一组动词都有"加强"的意思。
　　aggravate v。加重(负担、罪行、病情等)，使之恶化。
　　I hurt my foot, then aggravated it by trying to walk too soon。我的脚受伤了，而过早的下地走路又加重了伤情。
　　reinforce v。增援，一般用于军队或警察的行动；(以添加材料等)加固。
　　A police officer saw three thieves robbing a bank and radioed to reinforce him。一位警察看到三个盗贼抢劫银行，用无线电话要求增援。
　　increase v。指数量上的增加。
　　The number of people has been increased。人数增加了。
　　strengthen v。加强，巩固，增强，相当于to become stronger。
　　Exercising every day strengthens the heart。每天锻炼可以提高心脏的功能。
　　Competition, they believe, strengthens the national character rather than corrupt it。人们认为竞争加强了民族性而不是破坏了它。
　　intensify v。使变得更强烈、剧烈，加剧，相当于to become more intense or intensive。
　　intensify colors加深色彩intensify hatred加深仇恨
　　alert, cautious, considerate
　　这一组形容词都表示"小心的，谨慎的"。
　　alert a。警惕的，留神的。
　　The hostess remained standing, alert to every guests' drinking need。女主人一直站在旁边，时刻准备给大家斟酒。
　　cautious a。细心的，谨慎的。
　　He has a cautious attitude about spending money。在花钱的问题上他态度谨慎。
　　considerate a。关心他人的，体贴的。
　　He is always considerate of others; he is kind and sympathetic。他总是很体谅他人，并且慈祥而富有同情心。
　　alive, live, living, lively
　　这一组形容词都跟"活"有关。
　　alive a。活着的，有活力的，常作表语，作定语时必须后置。
　　After the accident, he was barely alive。交通事故后，他奄奄一息。
　　all man alive所有活着的人
　　live a。活的，有活力的，现场直播的，
　　We watched the live broadcast of the opera on TV。我们通过电视观看了这部歌剧的实况。
　　living a。活着的，作定语可前可后，可修饰人也可修饰物。
　　Who is the world's greatest living artist?谁是现在还健在的世界上最伟大的艺术家？
　　living room起居室
　　lively a。活泼的，栩栩如生的。
　　She is a lively young girl, always laughing and doing things。她是个活泼可爱的小姑娘，总是欢声笑语忙个不停。
　　alleviate, diminish, reduce, decrease, decline
　　这一组动词都有"减少，减轻"的意思。
　　alleviate v。在痛苦方面的减轻，缓和
　　The painkiller alleviated the pain。止疼药减缓了疼痛。
　　diminish v。指因为不断消耗，在数量方面缓慢减少，也指在素质或者价值的下降。
　　The supply of oil has diminished because of the war。由于战争石油的供应减少了。
　　reduce v。指人为地使某物在数量或重量方面的减少或降低。
　　He reduced the amount of money they could spend。他缩减了他们的开销。
　　decrease v。指数量上的减少；力量或者强度的减弱。
　　The population decreased a lot last year。去年人口数量急剧下降。
　　decline v. (数目、价格、比率)下降；谢绝，婉言推辞；衰退，衰落。
　　Last year, the crime rate in Chicago has sharply declined。去年芝加哥的犯罪率明显下降。
　　He declined our invitation to dinner。他婉拒了我们请他吃饭的邀请。
　　allocate, separate, detach, divide
　　这一组动词都有"分开"的意思。
　　allocate v。分配，把……拨给。
　　The city government allocated money for schools and the police in this year's budget。市政府在今年的预算中给学校和警察部门分配了资金。
　　separate v。人为地分开，使隔离开。
　　We separated the salad forks from the dinner forks。我们把沙拉叉与餐叉分隔开。
　　detach v。拆开组合的物体；远离，疏远。
　　We need a carpenter to detach this bookshelf from the wall。我们需要一名木匠将书架从墙上拆下来。
　　divide v。指将整体分为若干个部分。
　　The huge corporation dividedsintossmaller companies。这家特大公司分成一些较小的公司。
　　ambiguous, obscure, vague, unclear, dim
　　这一组形容词都有"模糊"的意思。
　　ambiguous a。意义含糊的，有歧义的，指因字、词、句有歧义而使人感到模糊不清、难以理解和把握。
　　His ambiguous directions confused us; we did not know which of the two roads to take。他的模棱两可的指导使我们很迷惑以至于我们不知道该走哪条路了。
　　obscure a。用于表达因光线不足而使人看不清楚。该词的引申意义可以表示语法、文字、记忆等因复杂、深奥、模棱两可而使人看不懂和无法理解。
　　The poetry of Ezra Pound is sometimes difficult to understand because it contains so many obscure references。艾兹拉·庞德的诗有时候难以理解，因为诗歌中含有许多令人费解的典故。
　　vague a。含混的，不清楚的，多用于比喻意义，用来表示因逻辑关系不清、言辞笼统而导致的意义不清楚，该词也可表示轮廓形状的不清楚和模糊。
　　He has some vague ideas about what to do, but nothing specific。他大概知道他要做什么，但没有具体的计划。
　　unclear a。指句意、字迹不清楚，使人难以看懂；不肯定的。
　　Unclear writing is difficult to understand。模糊的字迹使人难以辨认。
　　It is unclear whether the economy will get better。经济是否好转仍不明朗。
　　dim a。光线暗淡的，看不清的；记忆力模糊的；不大可能的。
　　Don't work in dim light。不要在昏暗的光线下工作。
　　His changes of recovery from illness are dim。他康复的可能性十分渺茫。我的第一份工作是自己创造的，第二份工作是创造了一家企业”

تولۇق ئوقۇش

考研英语复习指导：易混淆单词辨析

词汇辨析类试题的天然的模糊性和干扰性是考生的最大困扰。即使试题平和，考生也倍感棘手，尤其是在考试环境下，要正常发挥，实属不易。在考研的完形填空中涉及到大量的词汇辨析，需要考生花大力气攻克。
　　acute, critical, crucial, urgent
　　这一组形容词都有"严重的，重要的"意思。词汇辨析类试题的天然的模糊性和干扰性是考生的最大困扰。即使试题平和，考生也倍感棘手，尤其是在考试环境下，要正常发挥，实属不易。在考研的完形填空中涉及到大量的词汇辨析，需要考生花大力气攻克。
　　acute, critical, crucial, urgent
　　这一组形容词都有"严重的，重要的"意思。
　　acute a。剧烈的，严重的；急性的(病)。
　　An acute lack of food brought hunger to the Iraqi people。食品严重缺乏，伊拉克人民正在忍饥挨饿。
　　critical a。意为"关键的"，表示处于极度缺乏的状态或事件的转折点，与crucial相似。
　　与crucial的区别在于它对缺乏的或危急的程度有更准确的衡量；还指"批判性的，分析
　　性的"。
　　It is critical that you study hard for the exam or you will fail it。为了考好你必须用功学习，
　　则你会不及格的。
　　crucial a。意为"决定性的，紧要关头的，至关重要的"，最为笼统，适用于上述两种情况。
　　Improved consumer confidence is crucial to an economic recovery。消费者信心的增强对经济的复苏是至关重要的。
　　urgent a。意为"紧迫的，急迫的，紧要的"，它不强调所指的问题是最重要的，仅强调"紧急的"状态。
　　We have an urgent need for help; we are running out of water。我们急需要帮助，我们的水就快要用光了。
　　adjust, regulate, rectify, amend, convert, alter, modify, transform, vary
　　这九个动词都含有"调整、改变"的意思。
　　adjust v。一般指很小的改变或技术性的调整；修理。
　　I adjusted the air conditioner to stay cool。我调节了空调以保持凉爽。
　　regulate v。指根据规定或需要对某物(机器、钟表等)进行调整或调节，使之准确工作或运行；多含有"控制"之意。
　　Lights are used to regulate the traffic。红绿灯被用来管制交通。
　　rectify v。纠正，校正(错误、文章、合同等)。
　　He rectified the mistake in the contract by changing its wording。他通过改变措辞纠正了合同里的错误。
　　amend v. (正式用语)指修改文件、法律、规范等。
　　The politicians amended the law to provide more jobs。政治家们修正了这项法律以提供更多的就业。
　　convert v。改变某事物的形式或用途，还可以指改变信仰尤其是宗教信仰。
　　Britain converted to a decimal currency system in 1971。英国于1971年改用十进制货币体系。
　　He's converted to Catholicism。他已经皈依天主教。
　　alter v。使事物在外观、性质、用途等方面稍作改变。
　　The tailor altered the waistband on my pants because it was too tight。裁缝修改了我的裤腰因为它太紧了。
　　modify v。改变，修改，以使某物更趋完善，还可以用来表示态度、脾气、意见变得温和。
　　He was loud and angry, and his friends told him to modify his behavior。他粗声大气，脾气暴躁；朋友们告诉他要改变自己的举止。
　　transform v。指彻底、深远的改变，这种变化完全改变了外观或特性，使被改变的对象脱胎换骨。
　　Remodeling transformed an old, dark housesintosa cheerful one。重新装修使这所陈旧昏暗的房子变得赏心悦目。
　　vary v。强调没有一定规则、陆续的变化或差异。
　　Air fares vary from one airline to another。航空公司的机票价格各不相同。
　　admit, confess, concede
　　这几个动词都有"承认"的意思。
　　admit v。指由于说服、再三追问而"承认"某一事实或过错。
　　I admit that you have a point。我承认你有理。
　　confess v。供认(罪行、过错等)，含有"坦白、招认"的意思。
　　He confessed his crimes to the judge。他向法官供认了他的罪行。
　　concede v。指曾想隐瞒或不愿意承认某一错误，但由于证据确凿而不得不勉强承认，还可以指"以退为进"的承认。
　　The man who caused the accident finally conceded to the police that he had done it。造成这次交通事故的人最终向警察承认他是肇事人。
　　affiliate, link, attach, append
　　这一组动词都有"附加"的意思。
　　affiliate v。加入，成为……一部分。
　　an affiliated middle school一所附属中学
　　link v。将人或物连接起来。
　　The crowd linked arms to form a barrier。群众臂挽着臂组成人墙。
　　attach v。将某物系在、贴在、附在另一物上。
　　I attached a note to my report with a paper clip。我用别针将一张字条别在报告的后面。
　　append v。增加，附加(与attach的意思比较接近)。
　　The lawyer appended two more pages to the contract。律师在合同后又附加了两页。
　　affirm, assert, allege, claim, announce, proclaim
　　这一组动词都有"声称"的意思。
　　affirm v。坚信不疑地肯定或宣称，是deny的反义词。
　　He affirmed his love for her。他发誓爱她。
　　assert v。指不管事实如何，主观自信地宣称，或者清楚有力地坚持某个情况为事实。
　　She asserted that she was innocent 。她宣称自己是无辜的。
　　allege v。在无真凭实据的情况下宣称、断定。
　　The suspect alleged that he had not been in the neighborhood at the time of the crime。嫌疑犯声称案发时他不在现场。
　　claim v。要求，声称，断言。多指根据某种规定提出的要求或主张

تولۇق ئوقۇش

Lane、Land，还是Long 羊血弄的“弄”怎么拼？

浙江在线04月21日讯 昨天，杭州市民任先生向市长热线12345反映,上城区的“羊血弄”的路标有问题。
　　任先生大学里念的是英语专业，他说，羊血弄有两种路牌，一种是Yangxue Lane，一种是Yangxue Land，他认为应为Yangxue Lane，Land指路地，大陆；Lane指小路。浙江在线04月21日讯 昨天，杭州市民任先生向市长热线12345反映,上城区的“羊血弄”的路标有问题。
　　任先生大学里念的是英语专业，他说，羊血弄有两种路牌，一种是Yangxue Lane，一种是Yangxue Land，他认为应为Yangxue Lane，Land指路地，大陆；Lane指小路。
　任先生说，他的外国朋友曾经跟他提起过一些路标拼写问题，他希望相关部门能成立路牌挑错这样的机构，为更多国外游客提供方便正确的信息。
　　昨天下午，记者在青年路东侧，看到一块醒目的路标，“羊血弄”，英文翻译为yangxue Land。
　　不远处的东平巷社区里，另一块路标上，羊血弄译成“yangxue lane”，而就在其左侧居民楼墙上，又是拼音版本——yangxue Long。
　　杭州女青年会市民英语培训班的沈老师比较支持“Yangxue Lane”。 “外国人常用lane这个词，如flower lane(鲜花弄)。而Long的话，是具有中国特色的，也可以。而Land是形容巨大土地面积的，用来形容弄不合适。”
　　路过此处的加拿大人Joseph告诉记者，在外国，lane这个词使用频率较高。“我们到杭州，如能看到这个词，会觉得亲切、习惯。”
　　“还是yangxue Long比较好，有中国传统，人们容易记得住。”另一位英语老师黄老师则这样认为。
　　记者咨询了浙江大学翻译研究所所长陈刚教授，陈教授表示，lane是“弄”的意思，而land没有这层意思，翻译成land不合适。陈教授说，杭城路标确实存在类似问题，虽是细节方面的小事，但仍应精益求精。
　　上城区地名办的工作人员表示，他们将派人去实地查看，尽快解决。

تولۇق ئوقۇش

考研公费条件

1、研究生报名的时候是不是就要标注自己是公费还是自费啊? 答：不是。报名的时候除非是单位培养的要填“委培”之类的以外，基本都填“非定向”。 2、如果成绩出来分数不够是不是就转成自费了？ 答：是的。基本上公平的学校都是按最后初试与复试分数的总和排名次。比如当年录取了10人，公费名额有5个，那么如果你最后的名次是第六，那么你就是自费生了。当然，首要前提是你达到该校该专业规定的录取线。如果你连录取线都不到，录取不录取都成问题就更别谈公费还是自费了。所以也不能简单地认为分数不够就可以自动转自费。 3、公费生要自己出课本费吗? 答：研究生不存在课本费一说。至少我当时报到的时候没有交什么“书费”。不论公费自费都要自己去找书找资料。有些好的学校复印可以报销或者导师给提供，这样就能省一点书费。初试成绩+复试成绩+面试的印象=最终成绩最终成绩出来后，按排名及报考的专业的招生人数来划分公费。公费的人大约等于招生人数，当然在特殊情况下会多或者少些。初试的分数就基本定下来了 你必须要过了学校规定的公费线 然后可以申请公费 最后看复试的表现 决定究竟是不是公费 总之能不能公费 关键是看你初试的分数 不过公费只是学费不用交 像住宿费 医疗保险费 还有一个什么意外保险费 还是要自己交 .1、由于高校研究生培养方式的改革，有些大学已经取消了公费，所以要公费读研首先得所报考学校还有公费制； 2、公费名额有限，一般要成绩靠前的才能拿到；而且各个学校、各个专业的公费名额不同；总之，考研成绩是关键。这些我网上找的有错给提示吧!

تولۇق ئوقۇش

يېقىندىن بېرى شۇنى ئويلاپ قالدىم

يېقىندىن بېرى شۇنى ئويلاپ قالدىم بىزدە ئىتتىپاقلىق ھەقىقەتەن كام بىرنەرسە،تۇخۇمنى تاشقا ئۇرغىلى بولمىغاندەك بۇيوغان تۇخۇمغا كىچىك بىرتاش بولالىساق،ئەجىبا يەنەبوزەك بولۇپ يۇرەمتۇق ،باشقىلار تۇخۇم بولسا يېقىندىن بېرى شۇنى ئويلاپ قالدىم
بىزدە ئىتتىپاقلىق ھەقىقەتەن كام بىرنەرسە،تۇخۇمنى تاشقا ئۇرغىلى بولمىغاندەك بۇيوغان تۇخۇمغا كىچىك بىرتاش بولالىساق،ئەجىبا يەنەبوزەك بولۇپ يۇرەمتۇق ،باشقىلار تۇخۇم بولسا بىز تاش ،باشقىلار تاش بولسا بىز پولات،باشقىلار پولات بولسا بىز ئالماس،ئشقىلىپ بەكرەك ئىتپاقلاشىش بۇنى دۇنيانىڭ ھەرقانداقنداق يېردىن تاپقىلى بولىدۇ ،دۆلىتىمىزدە تەلەپ قىلىنغىنىمۇ شۇ ،چۈمۈلىلەر تېخىمۇياخشى مىسال ،يەھۇدىلارنىڭ قوشنىسىنىڭ سۈتىنى ئالماي يىراق مەھەللىدىكى بىر يەھۇدىنىڭ سۈتىنى ئالغىنى گەرچە ئوخشاش سۈت بولسىمۇ ،ئۇلار ئورتاق مەنپەت ئالدىدىلا ئەمەس ،ئۈزىنىڭ شەخسى ئىشى بولسىمۇ بىربىرنى ئويلايدىكەن،يالغۇز ئاتنىڭ چېڭى چىقمىغاندەك بىز نىڭ بىر –ئككى ئادەمنىڭ كۇچىشى بىلەن ھېچقانداق ئش تاڭ ئاتمايدۇ،ھازىر قى ھەممىمىز گە كىلىۋاتقان كۈلپەتكە نېمىشقا قۇلاقنى يوپۇرۇپ يۈرۈيمىز.
بۇمېنىڭ شەخسى پېكىرىم باشقىلارنىڭ پىكىر بىرشىنى ئۈمۈت قىلىمەن!

تولۇق ئوقۇش

مىللىتىڭىزنى سۆيەمسىز؟ . . .

بۇماقالىنى مەن شەبنەمدە ئۇچۇرتۇپ قالغان ھازىرقى ۋاقىتتا ھەربىر ئادەم قانداق قىلىش توغرىسىدائويلۇنۇپ باقىدىغان مەسىلە ئىكەن مىللىتىنى سۆيگەنلىك ـــــــــ ئۆزىنى سۆيگەنلىك تۇر! سىز مىللىتىڭىز ئۈچۈن نىمىلەرنى قىلدىڭىز، بۇ پەقەت ئۆزىڭىزگىلا ئايان. ھەم بىر ئۆتمۈشتۇر. مېنىڭچە ھەر بىر مىللەت ئەزاسى ھېچ بولمىغاندا تۆۋەندىكىلەرگە ئەھمىيەت بەرسە ئۆز مىللىتىنى سۆيگەنلىك بولىدۇ، دەپ ھېساپلايمەن.1. ئانا تىلىڭىزنى قەدىرلەڭ. ئۇيغۇرغا ئۇيغۇرچە سۆزلەڭ، ئاساسىي قانۇن ۋە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللى تېررىتورىيىلىك ئاپتونومىيە قانۇنىنىڭ روھىغا ئاساسەن، خىزمەت ۋە تۇرمۇشتا مىللى تىل يېزىقىڭىزنى ئىپتىخارلىق تۇيغۇسى بىلەن ئىشلىتىڭ. مىللىتىنى سۆيگەنلىك ـــــــــ ئۆزىنى سۆيگەنلىك تۇر! سىز مىللىتىڭىز ئۈچۈن نىمىلەرنى قىلدىڭىز، بۇ پەقەت ئۆزىڭىزگىلا ئايان. ھەم بىر ئۆتمۈشتۇر. مېنىڭچە ھەر بىر مىللەت ئەزاسى ھېچ بولمىغاندا تۆۋەندىكىلەرگە ئەھمىيەت بەرسە ئۆز مىللىتىنى سۆيگەنلىك بولىدۇ، دەپ ھېساپلايمەن.1. ئانا تىلىڭىزنى قەدىرلەڭ. ئۇيغۇرغا ئۇيغۇرچە سۆزلەڭ، ئاساسىي قانۇن ۋە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللى تېررىتورىيىلىك ئاپتونومىيە قانۇنىنىڭ روھىغا ئاساسەن، خىزمەت ۋە تۇرمۇشتا مىللى تىل يېزىقىڭىزنى ئىپتىخارلىق تۇيغۇسى بىلەن ئىشلىتىڭ. ئاناتىلىڭىزدىن بىزار بولماڭ. شۇ ئانا تىلىڭىز بولغانلىقى ئۈچۈنلا، نۇرغۇن خىزمەت ئورۇنلىرىدا ئۇيغۇرلار ئىشلەپ كىلىۋاتىدۇ. مۇبادا، ئانا تىلدىن سىزمۇ، مەنمۇ يۈز ئۆرىسەك، ئاقىۋەتتە ئۇزۇنغا بارماي نۇرغۇنلىغان ئۇيغۇرلار ئىشسىز ۋە ئاشسىز قالىدۇ. 2. مىللى كىيىم كېچەكلىرىڭىزنى ياخشى كۆرۈپ كېيىڭ، بالىلىرىڭىزغا كېيدۈرۈڭ. مىللى كىيىم كېچەكلىرىمىز مىللى مەدەنىيىتىمىزنىڭ سىموۋولى، مىللىتىمىزنىڭ ئىپتىخارى بولۇپ، ئەينى ۋاقىتلاردا، ئۇنى داھىمىز ماۋزىدۇڭ ئەپەندىمۇ كېيگەن. مىللى كىيىم كىچەكلىرىمىز مىللى ئىپتىخارىمىز بولغىنى ئۈچۈن تۈرلۈك تەبرىكلەش سورۇنلىرىدا ئۇنى ئارتىستلىرىمىز كىيىپ، يات مىللەتلەرگە ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى نامايەن قىلماقتا.3. ئىلغار بولغان مىللىي ئەنئەنىنى، ئېتىقاد ۋە ئىمانىڭىزنى ساقلاپ قىلىشقا تېرىشىڭ، پەرزەنىتلىرىڭىزنى مىللى مەسئۇلىيەتچانلىق بىلەن تەربىيىلەڭ. ئادەمنىڭ ئىمان ـ ئېتىقادىنىڭ بولۇشى ئىمانسىزلىق ۋە ئېتىقادسىزلىققا قارىغاندا ئىلغارلىق بولۇپ ھېساپلىنىدۇ. ئېتىقاد ۋە ئىمان بىر خىل يۈكسەك مەدەنىيەت بولۇپ، ئۇ ئېچىلمىغان نۇرغۇن دۇنيا سېرلىرىغا جاۋاپ تاپالايدۇ. بۇنى چۈشەندۈرمىسەممۇ، پەن ـ تېنىكا تەرەققىياتىدىكى تۈرلۈك مۆجىزىلەر بۇنى قەدەمدە بىر ئىسپاتلايدۇ. مىللىي ئەنئەنە ئاساسلىقى مىللىتىمىزنىڭ گۈزەل ئەخلاق پەزىلەتلىرى بىلەن يۇغۇرۇلۇپ كەتكەن بولۇپ، مىللىي ئەنئەنە بگۈنكى دۇنيادە مىللىي خاسلىق بولۇپ نامايەن بولۇپ، مىللي خاسلىقىنى يوقاتقان مىللەتلەرنى ئۆزىگە جەلىپ قىلماقتا. دېمەك، مىللىي ئەنئەنە مىللەتنىڭ « ماركىسى »دۇر. ماركىسى يوق توۋەر ھەرقانداق ماكان ۋە زاماندا تەرەقىيات پۇرسىتىگە ئېرىشەلمەيدۇ. 4. كارخانا قۇرۇڭ، دۇكان ئېچىڭ. ھېچ بولمىغاندا ئۆزىڭىزنىڭ ئېگىلىكىدە بولغان ھالال ھۈنەر كەسىپ بىلەن شۇغۇللىنىڭ ۋە مىللىي كارخانىلارنى قوللاش ۋە ئۇلارنىڭ تەرەققىياتى ئۈچۈن ئۇلار ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتلارنى سېتىۋىلىڭ. تاماخورلۇق ۋە ھورۇنلۇق بىلەن باشقىلارنىڭ ئىلكىدىكى گۈللىنىشكە بويۇن قىلىسىپ تەلمۈرۈپ، ئۆزىڭىزنى خار قىلماڭ. كارخانا قۇرغان ۋە دۇكان ئاچقىنىڭىزدا ئۆز قىرىنداشلىرىڭىزنى ئىشقا ئورۇنلىشىش پۇرسىتى بىلەن تەمىنلەپ، ئۇلارنى ئۆز يۇرتىدىكى مۇساپىرچىقىلتىن، ئىلاجىسىزلىقتىن، نامراتلىق ۋە ئاچارچىلىقتىن قۇتقۇزغان، ئۇلارغا رەھىم ـ شەپقەت ئاتا قىلغان، مىللىتىڭىزنى قۇتقۇزۇشقا كۆپ ھەسسە قوشقان بولىسىز. بۇنىڭ مۇكاپاتىنى سىزگە ئاللاھ ئۆزى ھەسسىلەپ بېرىدۇ، قىرىنداشلىرىڭىز سىزنىڭ تېخىمۇ قۇدرەت تېپىشىڭىزغا دۇئا قىلىدۇ. ئاددى ھالدا ھالال ھۈنەر كەسىپ بىلەن شۇغاللانسىڭىزمۇ مىللىتىڭىزنى ئۇنتۇپ، خۇمسى، مۇناپىق، ئالدامچى ـ كاززاپ، ئوغرى، يانچۇقچى، جـــالاپ ۋە ماڭقۇرت بولۇشتىن ساقلىنىپ قالالايسىز، چىن ئەقىدە ۋە ئىخلاسىڭىز بىلەن ئىشلىشىڭىزلا ئىشلىرىڭىز يەنىلا راۋاج تاپقۇسى.مەن مۇشۇنچىلىك يازاي، قالغىنىنى تورداشلار داۋاملاشتۇرغۇسى....

تولۇق ئوقۇش

别让深爱变成一种伤痛

人的一生中会经历许多种爱,但一定要记住,千万别让爱变成一种伤害.就象有的东西你再喜欢也不会属于你,有的东西你再留恋也注定要放弃.因此,爱是一首永远也唱不完的歌. 在生活中可以说到处都存在着缘份,缘聚缘散好象也都是命中注定的事情,就象有些缘份一开始就注定要失去,有些缘份永远也没有好结果. 如果真诚是伤害,请你选择诺言;如果谎言是伤害,请你选择沉默;如果沉默是伤害,请你选择离开.如果爱是伤害,请你不要靠近.可是好多的情况下并不是如此,因为由不得你去选择. 如果失去是苦,你怕不怕付出?如果痴迷是苦,你会不会选择结束?如果追求是苦,你会不会再执迷不悟?如果分离是苦,你要向谁倾诉?许多事情都是后来才看清楚的,好多事情当时一点也不觉得苦,因为当时已经找不到来时的路.人的一生中会经历许多种爱,但一定要记住,千万别让爱变成一种伤害.就象有的东西你再喜欢也不会属于你,有的东西你再留恋也注定要放弃.因此,爱是一首永远也唱不完的歌. 在生活中可以说到处都存在着缘份,缘聚缘散好象也都是命中注定的事情,就象有些缘份一开始就注定要失去,有些缘份永远也没有好结果. 如果真诚是伤害,请你选择诺言;如果谎言是伤害,请你选择沉默;如果沉默是伤害,请你选择离开.如果爱是伤害,请你不要靠近.可是好多的情况下并不是如此,因为由不得你去选择. 如果失去是苦,你怕不怕付出?如果痴迷是苦,你会不会选择结束?如果追求是苦,你会不会再执迷不悟?如果分离是苦,你要向谁倾诉?许多事情都是后来才看清楚的,好多事情当时一点也不觉得苦,因为当时已经找不到来时的路. 有一种爱,明明是深爱,却表达不完美.有一种爱,明知道要放弃,却不甘心就此离开.有一种爱,明知是煎熬,却又躲不掉.有一种爱,明知无前路,心却收不回来. 爱情不是游戏,因为我们玩不起它!只要爱是真心付出的,那么想要忘记真的做不到.不管归处将是哪里,都该在心底留有一份纯真的美好.从来没有轻易对别人动心,突然发现自己深深地爱上了你,那种滋味真是难以用言语表达,是喜悦?是悲衷? 也许我没有足够的勇气面对现实的残酷,那么什么是勇气?是哭着要你爱我?还是哭着让你离开?我想此时没有一个正确的答案. 男人的自信来自一个女人对他的崇拜,女人的高傲来自一个男人对她的倾慕,那么为什么我们总是不懂得珍惜眼前人?在未可预知的重逢里,我们以为总会重逢,总会有缘再会,总以为有机会说一声对不起,却从没想过每一次挥手道别,都可能是决离. 我常常有如此的感慨,也许爱情只是因为寂寞,需要找一个人来爱,即使没有任何结局.可是爱为什么会如此的脆弱?有时它易碎的程度比玻璃花瓶还容易.有时为什么如此的坚强,坚强到即便已把自己弄的遍体鳞伤,依然痴心的爱着,从不后悔! 爱可以是一瞬间的事情,也可以是一辈子的事情.每个人都可以在不同的时间爱上不同的人,我也知道不是谁离开了就无法生活,可是要真正的遗忘却是一件万难的事情,也许正因为如此我才不够坚强.现在我真的希望能来一场风雨,使其任风吹雨打,因为那样我身在其中,即使泪流满面也不会被人发现. 世事难料,其实凡是都是在它适当的时候降临,只是我们没有适当的心情去迎接它或是没有在意.正如有人说:"无论是谁只要在错的时间里做了对的事,其结果是可想而知,其代价是显而易见的". "因为爱所以离开,因为爱所以放弃",听起来这话很伟大,很洒脱.可是有谁为了爱真正的能够离开呢?也许你能,我却不能轻易做到放弃,尽管有些感情如此直接和残酷,容不下任何迂回曲折的温暖,感受着你的离去,心里有一种刺痛,霎时间内心变的空荡荡的,感觉人生真的了无意义.其实,我也很明白你的想法,你的感党,你的处境,只是太牵挂一个人的时候,爱也会成为一种负担. 如果你真的爱了,那么不要轻易放弃,即便他让你伤心了,试着去牵挂他,倾听他,让他明白你依然关爱他;如果你真的爱了,那么不要轻易放弃.即使他让你失望了,试着去包容他,让他知道你依然在乎他.爱情真的是个很奇妙的东西,具有无穷的魔力,让人为之着迷.我坚信,爱一个人,就会爱他的所有,不会因为一些世俗的东西而改变.虽然明白,喜欢一个人并为他付出一切,也许这付出没有收获,也没有结果,但是,我依然甘心努力付出,尽量不让他受到伤害. 有人说过:"人生难得放纵自已一次,,那么就让我放纵一下自己的感情吧!不必在意结果,当真心爱过之后,就会淡然的去面对人生的许多挫折.经历了一段过后,就象开始所说的那样,"人的一生中会经许多种爱,但一定要记住,千万别让爱变成一种伤害".如果爱不属于你,再怎样努力也不会有结果,如果是这样那就选择放手吧,让所有爱过恋过的话语随风而去吧-----,我认为这也是一种最好的解脱!

تولۇق ئوقۇش

古兰经中的美学思想

古兰经作为伊斯兰首要的最根本经典，也是伊斯兰最权威的立法依据。《古兰经》作为全世界穆斯林的行动指南，它广泛地影响了伊斯兰世界的政治、经济、文化和社会等一切领域。从历史到现在，无论是穆斯林的世俗生活层面还是精神思想层面，《古兰经》都产生了非常深远而强有力的影响。而从国际的宗教学、伊斯兰研究来看，“东、西方学者，也都将它视为研究伊斯兰的首要必读文献，视为探索伊斯兰真谛的金钥匙”。①
古兰经作为伊斯兰首要的最根本经典，也是伊斯兰最权威的立法依据。《古兰经》作为全世界穆斯林的行动指南，它广泛地影响了伊斯兰世界的政治、经济、文化和社会等一切领域。从历史到现在，无论是穆斯林的世俗生活层面还是精神思想层面，《古兰经》都产生了非常深远而强有力的影响。而从国际的宗教学、伊斯兰研究来看，“东、西方学者，也都将它视为研究伊斯兰的首要必读文献，视为探索伊斯兰真谛的金钥匙”。① 一、《古兰经》美学思想的来源 《古兰经》作为天启的经典，经典中的美学思想来源是真主的大能和创造力的完美体现，真主的启示和显迹。《古兰经》本身就是优美的经典，是用优美的阿拉伯语降示，整部〈〈古兰经〉〉就是伊斯兰美学的思想源泉。 以《古兰经》为代表的伊斯兰美学的发生和发展，是建立在伊斯兰文化和美学思想的理论基础之上的，而《古兰经》是伊斯兰美学思想和艺术理论的源泉。《古兰经》中蕴涵着伊斯兰文化特有的审美思想和审美意识，打开《古兰经》，处处突现着审美思维和意象，比如，夜空灿烂的星光、朦胧的月色、云中降下的雨水、海枣树的花和串串的枣球、以及那田野吃草的牛羊、人的生命的繁育等等，都无不透射着穆斯林坚信的独一的真主真主的真迹、迹象，并且它们又充满了绝对美的象征意味，是典型的艺术的“审美的喻象化”。从内容到形式，《古兰经》都是一部美学和艺术的集大成者。 “古兰”（Quran）一词，阿拉伯语本意为“诵读”的意思，对穆斯林来说，《古兰经》伴随着他们的日常生活，贯穿他们生生死死的时间流和生命流，通过经常性的在各种场合的诵读，使《古兰经》首先以其独特的语言和优美的韵律所包含的魅力，深深地感染、浸润和教化着一代代穆斯林，指引着他们的信仰、提升着他们的精神追求，表达着他们对宇宙、审美、社会和人生的基本态度和理念，体现了他们对世界真、善、美的价值观和取舍标准。《古兰经》日积月累、潜移默化的诵读和教化，不断培养着穆斯林高尚而丰富的审美体验、审美情感、审美趣味等精神世界的美学意蕴。迄今为止，《古兰经》因其语言流畅有致，词汇丰富、结构严谨，言简意赅，因而在语言、修辞、音韵方面，成为所有讲阿拉伯语的国家都遵循的阿拉伯语规范化的标准。《古兰经》的音乐美感主要表现在以下几点：抑扬顿挫的不同声调，不同段落的关系和正确连读，特定节文中应答和低声祈祷，诵读的停顿。所以，被世界语言学界称为“后世散文的典范”、“阿拉伯语言规范方面的最高标准”。② 《古兰经》的另一个特点是运用押韵。阿拉伯人运用押韵的才能超过其他民族。押韵是指两句或两句以上其尾词的最后一个字母相同，在阿拉伯语和《古兰经》中一般读作静音，便于阅读，增强文章气势，注重首尾的启承呼应。《古兰经》还运用阿拉伯语特有的谐音，即在一句经文中或前后句中使用形式相同或相似、但意义不同的两词，由于读音接近，使表达妙趣横生、活泼新鲜。另外，《古兰经》极大地丰富了阿拉伯语修辞学、韵律学，大量地运用比喻、排比、重复是其语言艺术的突出美学特征。 总之，《古兰经》的语言、韵律、修辞等方面构成了鲜明的独特艺术形式，表现了伊斯兰美学和艺术的基本理想和特征。正如著名的东方学家H.M.菲里什金斯基评价的：“在中世纪，《古兰经》被穆斯林，甚至被那些卷入伊斯兰文化圈子里的异教徒视为艺术技巧高超无比的杰作。《古兰经》是真宰真主的原话，大约在9世纪，伊斯兰义学家们开始使用适合《古兰经》的一种特殊术语‘伊扎兹’，意思即‘独一无二性，无法模仿的美。’”③ 《古兰经》中的主要美学内容 《古兰经》作为伊斯兰的最根本的言行指南和历史原典，以它为源泉形成的伊斯兰美学和艺术思想，不仅包涵着人的内在和外在活动、物质需要和精神追求，以及现实世界、理想世界，而且包涵着个人生活和群体生活，还有人类的物质创造和精神创造，即包涵人类生活内容的全部。《古兰经》中蕴涵丰富的美学思想，充分地体现了伊斯兰和穆斯林对宇宙、世界、审美、社会、人生的审美理想和审美意识及其价值判断，也决定了伊斯兰美学与艺术同其它文明形态下的美学（如基督教美学、佛教美学、道教美学）发生、发展道路和历程的不同。 对绝对美“真主”的描写 每一个穆斯林在每天的礼拜和其他一切庄重的场合，都要诵念“除真主外，绝无真正应受崇拜者，穆罕默德是真主的使者。”这一伊斯兰的信仰箴言，也是穆斯林表达自己绝对的“信主独一”观念的基本准则。 1、真主的“独一”及至高至上性 真主是伊斯兰对宇宙间至高无上的主宰的尊称。《古兰经》中真主有很多名字。每一个名字都代表了真主的一个属性。因此，真主一词所包含的意义，就不用上帝或真宰等名词称呼真主。《古兰经》中也常常提到“主”字，但是这两个名词也只能表达真主的一部分属性。老子的《道德经》中说：“道可道，非常道。”同理，真主一词也不是可以用单纯的语言文字说明的。《古兰经》说：“他是真主，是创造者，是造化者，是赋形者，他有许多极美的称号，凡在天地间的，都赞颂他 ，他是万能的，是至睿的。”（59：24）换句话说，真主一词包涵了一切美好、伟大的意义。《古兰经》中真主一词一共出现了2790次；主（Lord）字出现了967次；大仁大慈出现了570次，大恕出现了233次。真主有99个美名，这些名字概括了真主的独一、至仁、至慈、至善等许多属性。如圣洁者（Al-Quddus）、万能者（Al-Aziz）、完美者（Al-Jahhar）、明断者（Al-Fattah）、公正者（Al-'Adl)、崇高者（Al-'Adhm）、监视者（Al-Raqib）、至睿者（Al-Hakim）、至爱者（Al-Wadud）、真理（Al-Haqq）、隐微者（Al-Batin）、善慈者（Al-Ra`uf）、创造者（Al-Badi）、永恒者（Al-Baqi）等等，这本身就包含着信仰者对真主的赞美和歌颂，敬畏和祈求。这99个美名，全面反映了真主的崇高和权威地位。在一些古老的清真寺中，礼拜大殿的墙壁上，曾经镶嵌着99块用阿文艺术字体书写或雕刻的木版或方砖，每块上有一个真主的美称。在国外精制的一些《古兰经》印本上，卷首扉页和封底里页，也常用特制方块或圆形图案分别衬托出这99个特殊美称。 通览整部《古兰经》，便会感到确认真主独一无偶，创造宇宙，超越万物，具有执掌一切的绝对权威，这是伊斯兰信仰的基础和核心，比如：“你们所当崇拜的，是唯一的主宰；除他外，绝无应受崇拜的；他是至仁的，是至慈的。”（2：163）“你说：他是真主，是独一的主，真主是万物所仰赖的；他没有生产，也没有被生产；没有任何物可以做他的匹敌。”（112：1-4）诵读《古兰经》的穆斯林，心灵中对于真主有最深刻、最完美的概念，也会产生由衷赞颂的激情和丰富的想象。 任何人既不能肉眼看到，也不能去假设猜想真主的形象，但真主的概念却那么具体、完整、发人深省。美国著名记者托马斯·李普曼对此说道：“在现世中，永远看不见《古兰经》中的真主，但永远能够感觉到，因为世上存在的每一样东西和发生的每一件事情，都是他的迹象” ④ 《古兰经》中对独一真主的信仰，与基督教的一神信仰有原则性的区别。基督教承认圣父、圣子、圣灵三位一体，而《古兰经》坚决否认主有妻室儿女，反对三位一体说。比如：“他是天地的创造者，他没有配偶，怎么会有儿女呢？他曾创造万物，他是全知万物的。”（6：101）；“真主没有收养任何儿子，也没有任何神灵与他同等；否则每个神灵必独占他所创造者，他们也必优胜劣败。赞颂真主，超乎他们的描述。”（23：91）作为贯穿《古兰经》全经的主线和核心，经文中总是强调真主独一无偶，至高无上，权能无限，是宇宙万类的创造者；他无始无终，先于万有而永恒长存；他无形无影，一无所在而又无所不在；他广闻博知，明鉴详察。日月星辰的运行，风云雷雨的变幻，寒暑昼夜的循环，山川草木的发展，乃至吉凶祸福、生死贵贱、成败兴衰的命运，都遵从他的意志。无论是宏观世界，还是微观世界，无论是物质世界，还是精神世界，现实生活或末日报应，都听凭他掌握。他创造万物而又超绝万物，控制万物而不为任何物所制约。 2、真主的绝对权威性 《古兰经》中强调真主权威的至上性、权威性，因为“天地的国权归真主所有。真主对于万事是全能的。”（3：189）；“他是宰制众仆的。他是至睿的，是彻知的。”（6：18）《古兰经》强调真主的创造力是无穷的，他是万物的本源，万物由他所派生。真主的无比权威性、无限全能性，贯穿于《古兰经》始终。这是由于“他凭真理而创造了天地，他超乎他们所用以配他的。他用精液创造了人，而人却突然变成了[他的]明显对手。他创造了牲畜，你们可以其毛和皮御寒，可以其乳和肉充饥，还有许多益处。你们把牲畜赶回家或放出去吃草的时候，牲畜对于你们都有光彩。牲畜把你们的货物驮运到你们须经困难才能到达的地方去。你们的主确是至仁的，确是至慈的。他创造你们所不知道的东西。真主负指示正道的责任。有些道路是偏邪的，假若他意欲，他必将你们全体引入正道。他从云中降下雨水，你们可以用做饮料，你们所赖依放牧的树木因之而生长。他为你们而生产庄稼、油橄榄、椰枣、葡萄、和各种果实。对于能思维的民众，此中确有一种迹象。他为你们而制服了昼夜和日月，群星都是因他的意旨而被制服的。对于能理解的民众，此中确有许多迹象。[他又为你们而制服]他所为你们创造于大地的各色物品，对于能记取教诲的民众，此中确有一种迹象。他制服海洋，以便你们摄取其中的鲜肉，做你们的食品；或采取其中的珠宝，做你们的装饰。你看船舶在其中破浪而行，以便你们寻求他的恩惠，以便你们感谢。他在大地上安置许多山岳，以免大地动荡，而你们不得安居。他开辟许多河流和道路，以便你们遵循正路。他设立许多标志，他们借助那些标志和星宿而遵循正路。”（16：3—16）经文以及其丰富的意蕴，审美意象的充分展示，表现了真主无所不能、创造无限的造化之美。 3．真主的宽容性和仁慈性 《古兰经》经文中也不断描述真主的恩惠、特性，强调真主普慈特慈，宽宏大量、降恩赐福，为人类和所有生物提供美好的生活资源；他赋予人类以理智，使之具有思维辨析、言行举止的自由，而又强调善恶是非，责任自负，咎由自取。他赏罚分明，公断无私，允许忏悔求恕，惩办顽逆不化。他启发人们用眼观察，用耳倾听，用心多思，不要陷入盲目性，要在大地上游历考察，动脑筋参悟，提高辨识力。对于真主的宽容性和仁慈性的论述，是《古兰经》中的重点，经文中始终以“至仁至慈”（或译作“普慈特慈”）作为真主最基本的定语，每章经文之前几乎都有被称为“太思米叶”的“奉至仁至慈的真主之名”就是明证，因此，可以说仁慈性是真主最本质的属性之一，是至善至美的象征。 如《古兰经·开端章》就开宗明义地说：“奉至仁至慈的真主之名。一切赞颂，全归真主，全世界的主，至仁至慈的主，报应日的主。”（1：1-4）；“游牧的阿拉伯人中有人想借信仰真主和末日，他们自己把所捐献的钱财当作媒介，以获得真主的亲近和使者的祝福。当然，他们必定要借此而获得真主的亲近，真主将使他们进入他的慈恩之中。真主确是至赦的，确是至慈的。”（9：97-99）；“信道的人，离别故乡并且为主道而奋斗的人，这等人的确希望真主的慈恩。真主是至赦的，是至慈的。”（2：218） 真主不仅是创造一切，掌管一切，而且创造的一切，就恰好表现了真主对世人的仁爱、赐悯和关怀，是真主至善至美的最高表现。同时，《古兰经》中经常联系日常生活中的现象，以灵活奔放的语言，音韵铿锵的句式，大段铺陈真主的恩惠、仁爱，以发人深省。 4、真主的玄妙、创造之美 《古兰经》中还说“真主是玄妙的”（33：34）从经典来看，真主的“玄妙”大概有四层含义：其一，真主是万物的创造者，“他在六日之中创造了天地万物”（11：7）,“他是真主，是创造者，是造化者，是赋形者”（59：24）。其二、真主是无形无状的，“真主超绝万物”（13：13），“除他所启示的外，他们绝不能窥测他的玄妙”（2：255）。其三、真主是全知的，“众目不能见他，他却能见众目。”（6：103）他不用眼睛就能够看见，不用耳朵就能够听见，不用脑子就能够知道，因为世上所发生的一切都是他所参与的：“难道你不知道真主是全知天地万物的吗？凡有三个人密谈，他就是第四个参与者；凡有五个人密谈，他就是第六个参与者；凡有比那更少或更多的人密谈，无论他们在那里，他总是与他们同在的；然后在复活日，他要把他们的行为告诉他们。真主确是全知万物的。”（58：7）因此，世上发生的每一件事情也就是真主的“迹象”。其四、真主预知未来的一切，也规定与指导着未来的一切：“我的主是全知幽玄的，天地间微尘重的事物，不能远离他；比那更小的，和更大的，无一件不记录在一本明白的经典中。”（34：3）“幽玄”，经文中所指预言的目不能见、闻所未闻的一切事物，大的如世界的末日，小的如每个人死后的复生等等。《古兰经》还说：“他预定万物，而加以引导。”（87：3）、“我们只遇到真主所注定的胜败”（9：51）。同时，真主还规定着人们的死亡：“不得真主的许可，任何人都不会死亡；真主已注定各人的寿限了。”（3：145） 通过以上对真主这些“玄妙”的美的属性的描述，使我们了解到：尽管伊斯兰与基督教都主张一神论，但基督教的一神论与伊斯兰的一神论是完全不相同的。基督教主张上帝的“三位一体”。而在伊斯兰这里，真主的使者是穆罕默德，真主的旨意先传达给穆罕默德，再由穆罕默德告诉世人：穆罕默德是凡人，穆斯林只尊敬他，并不崇拜他。佛教是以佛陀为主神的多神宗教，当然与伊斯兰就更不同了。另外，伊斯兰的创世学说与中国古代老子学说也不同，老子推崇“无”，认为“天下万物生于有，有生于无”（《老子》第40章），老子的“无”是无名无形的混沌状态下的精气，也并非人格神；而真主尽管无形无象，但他却是个实体，是“体用真实的”（20：114）。这就是伊斯兰的真主，他既是无形无状的，但又是实体；他创造万物，又指导万物，他是独一无二的，他传达给穆罕默德之启示，以教化世人，可天地人处处又有他的“迹象”。 伊斯兰美学观首先强调“认主独一”的宇宙观，认为宇宙万物都是真主创造的。他在六日之中创造了天地万物，他超绝万物。真主本身是美的最高形式和体现。真主在造化审美万象的同时，也赋予它们以美的内在逻辑和意义。真主既是美的创造者，又是美的体现者。不断寻求和发现事物内在的美及其意义，并由此体悟真主的存在，从而坚定自己的信仰，是每个穆斯林的天职。的确，美的内在逻辑和意义存在并始终贯穿于真主创造的一切事物之中，大到宇宙天地，小到细胞粒子。从宏观的宇宙来看，无数天体按照真主设计的轨道井然有序地运行，勾勒出一幅令人神往的壮观场面。从人类居住的地球来看，真主“从云中降下雨水，你们可以用做饮料，你们赖以放牧的树木因之而生长。……他为你们而制服了昼夜和日月”（16：10-12）。从微观世界来看，“我（真主）确已用泥土的精华创造人，然后，我把精液造成血块，然后，我使他变成精液，在坚固的容器中的精液，然后，我把血块造成肉团，然后，我把肉团造成骨骼，然后，我使肌肉附着在骨骼上，然后，我把他造成别的生物。愿真主降福，他是最善于创造的。”（23：12－14）所有这些，对于能思维的人来说确实是一种迹象。 这些迹象显示了宇宙的和谐美，折射出伊斯兰世界统一性原理的智慧之光。独一真主“真主”的绝对性和完美性是《古兰经》美学思想的宗旨和核心内容。真主创造了宇宙的秩序美和和谐美。“他创造了七层天，你在至仁主的所造物中，不能看出一点参差。你再看看！你究竟能看出什么缺陷呢？”（67：3）。天空中的尘埃、云彩和雨水；大地上的山岳、海洋、河流、小溪；还有禽兽、植物和人类，所有的一切都蕴含着美。“难道你还不知道吗？真主从云中降下雨水，然后借雨水而生出各种果实。山上有白的、红的、各色的条纹，和漆黑的岩石。人类，野兽和牲畜中，也同样地有不同的种类。真主的仆人中，只有学者敬畏他。真主确是万能的，确是至赦的。”（35：27-28）。“真主以他所创造的东西做你们的遮阴，以群山做你们的隐匿处，以衣服供你们防暑[和御寒]，以盔甲供你们防御创伤。他如此完成他对你们的恩惠，以便你们顺服。”（16：81）“他创造诸天，而不用你们所能见的支柱；他在大地上安置许多山岳，以免大地动摇，使你们不安；他在大地上散布各种动物。他从云中降下雨水，而在大地上滋生各种优良的植物。”（31：10）“真主用水创造一切动物，其中有用腹部行走的，有用两足行走的，有用四足行走的。真主创造他所意欲者，真主对于万事是全能的。”（24：45）“我确是能使万物生，能使万物死的；我确是万物的继承者。”（15：23）。 诸如此类的经文多不胜举， 表明真主是宇宙的缔造者，天地万物是真主的完美作品，是“大美不言”的绝对美的特性的显现，即真主的完美性的体现。他赋予世界万物以生命活力和运动，鸟翼上的每根羽毛，都有柔和的色泽，精美的形状；刚出壳的小鸟，稚弱可爱；小溪潺潺，河流滂沛；大海汹涌；困倦的夜空一片宁静，夜色强弱变幻；黎明时分，呼吸充满活力，所有这些，都是美，它们都遵循着宇宙的法则，是那样的有序、完美，都表现着特有的均衡和和谐。 5、真主99个美名的分类 《古兰经》在论述真主的大能、独一、造化和养育万物的属性同时，在许多经文中也不断描述真主的恩惠、特性，强调真主普慈特慈，宽宏大量，降恩赐福，为人类和所有生物提供美好的生活资源；他启发人们要细心观察，用耳听，用眼睛看，用心领会，要运用自身的理智，来辨别、参悟宇宙万物，以提高认识能力。所以，真主又是人们敬畏和歌颂的美的对象，《古兰经》正文中曾经4次提到真主“有许多极美好的名号”（7：180/17：110/20：8/59：24）。据经学家统计，真主 有99个美名，它们全面地反映了真主崇高无比的权威和地位，并将其分为两大类：强调威严的尊名；强调仁慈的尊名。强调威严的尊名的，读之令人敬仰，如圣洁的、笃诚的、庄严的、尊大的、至高的、卓越的、护善的、创始的、赐生的、高贵的、唯一的、万能的、崇高的、永存的、继承的、坚忍的。而形容真主仁慈的尊名，则令人敬爱，如普慈的、独慈的、安宁的、造化的、起造的、赐予的、开恩的、广阔的、公道的、温柔的、慈祥的、广恕的、仁慈的、宽容的、智慧的、慈爱的、报赏的、宽恕的、怜悯的、均衡的、光亮的、优秀的、博施的、维护的、受赞的。这些都是真主的“名称和属性”，真主真主正是通过这些名称和属性与人类建立了相互关系的，表现出了真主的普慈特慈。99个美名总称为“美德”（al-Asma al-Huana）,真主与人的交往是一种美好的关系，而伊斯兰的美学源泉也因此而开启。 《古兰经》中对“真主”的美的属性的陈述，是全部经典中美学思想的核心，真主是最美的存在，真主以最优美的形态创造了人类，真主创造的一切是和谐的、美妙的存在物，真主的属性和美名都时时处处体现出伊斯兰“认主独一”信仰的完美性、整体性和纯洁性。真主之美决定了伊斯兰的和平、中正、和谐、美好，永远追求真善美相互统一的本质规律。也是我们研究伊斯兰美学思想的基本出发点和立足点。 注释： ①(林松著〈〈古兰经知识宝典〉〉，成都，四川人民出版社1995年9月版，第5页。 ②刘开古著《阿拉伯语发展史》，上海，上海外语教育出版社，1995年版，第57页。 ③仝道章译：《古兰经中阿文对照注释本》，南京，译林出版社，1989年版，引得及注释第19页。 ④[美]托马斯·李普曼著，陆文亮、英珊译：《伊斯兰与穆斯林世界》，北京，新华出版社，1985年9月版，第79页。 丁克家

تولۇق ئوقۇش

چەتئەللىكەرنىڭ قارىشىدىكى يەرلىك مائارىپ سىياسىتى

ئەركىن سىدىق2009-يىلى 3-ئاينىڭ 15- كۈنى4-قىسىم(بۇ ماقالىنى ھېچ كىمدىن رۇخسەت سورىماي ، باشقا ھەر قانداق تور بەتلەردە مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالد ئېلان قىلسىڭىز بولۇۋېرىدۇ. http://www.meripet.com/ http://www.meripet.org/ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) نىڭ «يەرلىك مەسىلىلەر توغرىسىدىكى 7-نوۋەتلىك دائىمىي سۆھبەت يىغىنى» دا دوكلات قىلغان 30 بەتلىك ئىنگلىزچە «مۇتەخەسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» نىڭ مەزمۇنىنى تونۇشتۇرۇشنى داۋاملاشتۇرىمەن. ئەركىن سىدىق2009-يىلى 3-ئاينىڭ 15- كۈنى4-قىسىم(بۇ ماقالىنى ھېچ كىمدىن رۇخسەت سورىماي ، باشقا ھەر قانداق تور بەتلەردە مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالد ئېلان قىلسىڭىز بولۇۋېرىدۇ. http://www.meripet.com/ http://www.meripet.org/
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) نىڭ «يەرلىك مەسىلىلەر توغرىسىدىكى 7-نوۋەتلىك دائىمىي سۆھبەت يىغىنى» دا دوكلات قىلغان 30 بەتلىك ئىنگلىزچە «مۇتەخەسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» نىڭ مەزمۇنىنى تونۇشتۇرۇشنى داۋاملاشتۇرىمەن. ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت. 4«ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» دېگەن سۆز 1915-يىلى باشلانغان ئوسمانىيلار ئىمپراتورلىقى مەزگىلىدىكى تۈركلەر بىلەن ئەرمىنىيلەر ئارىسىدىكى قىرغىنچىلىق ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن. گەرچە بۇ سۆز ئۇزۇن مۇددەت ھەربىي توقۇنۇشلارغا قارىتا ئىشلىتىلگەن بولسىمۇ، ھازىر ئۇنداق ئەمەس. ھازىر ئومۇمىيۈزلۈك قوبۇل قىلىنغان بىر ئەھۋال شۇكى، بۇ سۆزنى تىنچلىق مەزگىلىدىكى ئەھۋاللارغا ئىشلەتسىمۇ بولىدۇ. «ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» نىڭ نىمىلەردىن تەشكىل تاپىدىغانلىغى 1998-يىلى 7-ئاينىڭ 17-كۇنىدىكى «رىم خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى قانۇنى» (ئىنگلىزچە «Rome Statute of the International Criminal Court»، قىسقارتمىسى «ICC Statute» بولۇپ، تۆۋەندە مەن ئۇنى «رىم قانۇنى» دەپ ئالىمەن) دا ئەڭ تولۇق تەسۋىرلەنگەن. رىم قانۇنىنىڭ 7-ماددا 1-ئابزاسىدا «ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» كە مۇنداق ئېنىقلىما بېرىلگەن: ئۆزىنىڭ نىمە ئىش قىلىۋاتقىنىنى بىلىپ تۇرۇپ، مەلۇم بىر قۇرالسىز پۇقرالار نوپۇسىغا قارىتا ئېلىپ بارغان بەلگىلىك ساندىكى، كەڭ كۆلەملىك ياكى سېستىمىلىق ھۇجۇمدىن ئىبارەت. ئاشۇ پاراگرافتا بۇ سۆزنىڭ مەنىسى يەنە «بىر دۆلەت ھاكىميىتى ياكى بىر تەشكىلات ئۆز سىياسىتى ئارقىلىق مەلۇم بىر پۇقرالار نوپۇسىغا قارىتا ئېلىپ بارغان بىر قاتار ھۇجۇملار» دەپ كۆرسىتىلگەن. بۇنداق ئىش بىر سىياسەت ھېساپلىنىشى ئۈچۈن، بىر دۆلەت ھۆكۈمىتى ياكى بىر تەشكىلات ئاشۇنداق ھۇجۇمنى ئاكتىپلىق بىلەن ئېلىپ بېرىشى ياكى باشقىلارنى ئۇنى ئېلىپ بېرىشقا رىغبەتلەندۈرۈشى كېرەك. ئەڭ مۇھىم يېرى شۇكى، بۇنداق ھەرىكەت بىر ھەربىي ھۇجۇم بولمىسىمۇ بولىۋېرىدۇ. بىرىنچى قېتىملىق مۇتەخەسسىسلەر ئىلمىي ماقالىمىزدا بايان قىلغان يەرلىك مىللەت بالىلىرى مائارىپىنىڭ شەكلى يۇقىرىدىكى «ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» نىڭ تەلەپلىرىگە تولۇق چۈشىدۇ، دەپ قاراشقا پۈتۈنلەي بولىدۇ. بولۇپمۇ ھازىرچە بۇ خىل مائارىپ شەكلى رىم قانۇنى 7-ماددا 1-پاراگراف ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەركەتلەرنىڭ بىرسى، دەپ قارىساق، بۇ جىنايەت ئەلۋەتتە كۆپ خىلدىكى نەرسىلەرگە ئاساسلىنىپ ئۆتكۈزۈلگەن. شۇنداقلا مائارىپ دېگەن دۆلەت ھاكىمىيىتى تەرىپىدىن ئورۇنلاشتۇرۇلىدىغان ئىش بولغاچقا، بۇنداق سىياسەتنى چوڭقۇرلاپ يۈرگۈزۈشكە دۆلەت ھاكىميىتى كۈچىمىگەن، دىيىش ناھايىتى تەس. بۇنداق ھەرىكەت چوقۇم كەڭ-كولەملىك ۋە سېستىمىلىق بولۇپ، پۈتۈن مائارىپ سېستىمىسىنى مۇشۇنداق چۈشىنىشكە بولىدۇ. رىم قانۇنى تۆۋەندىكى ئىش-ھەركەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان: (ئا) قاتىللىق (ب) قىرغىنچىلىق (چ) قۇل قىلىش (ف) قىيىن-قىستاق قىلىش (گ) باسقۇنچىلىق قىلىش ۋە جىنسىي جەھەتتىكى باشقا ئەشەددىيلىكلەر (ئى) تەشكىللىك ھالدا بەزى كىشىلەرنى يوق قىلىۋېتىش (ج) ئىرقىي ئايرىمىچىلىق جىنايىتىرىم قانۇنىدا ئۇشبۇ ماقالە بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىككى كىچىك پاراگراف بار. ئۇنىڭ بىرسى (h) پاراگراف بولۇپ، ئۇنىڭدا «مەلۇم بىر گۇرۇپپا كىشىلەرنى مىللىتى، ئېتنىكلىگى، مەدىنىيىتى ۋە دىنى قاتارلىقلارنىڭ ئاساسىدا جازالاش». بۇ قانۇندا «جازالاش» دېگەن سۆزگە بېرىلگەن ئېنىقلىما مۇنداق: خەلقئارا قانۇنلارغا خىلاپ ھالدا، مىللىي كىملىكى سەۋەبىدىن بىر گۇرۇپپا كىشىلەرنى ئۆزلىرىنىڭ ئاساسىي ھوقۇقلىرىدىن قەستەن ۋە ئېغىر دەرىجىدە مەھرۇم قىلىش. بىز ئۆزىمىزنىڭ ئىككى پارچە ماقالىمىزدا يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ مائارىپ ھوقۇقىنىڭ ماھىيىتىنى ئانا تىلدا ئېلىپ بېرىلىدىغان مەكتەپ تەربىيىسى بىلەن باغلاپ تۇرۇپ تەكشۈرۈپ چىقتۇق. ھەمدە يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ مەكتەپ تەربىيىسىنى ئۆز ئانا تىلىدا ئېلىپ بارماسلىق مائارىپ شەكلى يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ مائارىپ ھوقۇقىنى دەپسەندە قىلىدىغانلىغىنى چۈشەندۈرۈپ ئۆتتۇق. بىزنىڭ قارىشىمىزچە، مۇشۇنداق مائارىپ ھوقۇقى رىم قانۇنىدا تەسۋىرلەنگەن ئاساسلىق ھوقۇقلارنىڭ بىر قىسمىنى تەشكىل قىلىدۇ. يۇقىرىدا كۆرسىتىپ ئۆتكىنىمىزدەك، مۇشۇنداق ئاساسىي ھوقۇقلاردىن مەھرۇم قالدۇرۇشتىن كېلىپ چىققان ئاقىۋەتلەر ئىنتايىن يامان بولۇپ، مۇشۇنداق سىياسەتلەر مەقسەتلىك ھالدا يولغا قويۇلىۋاتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، بىر دۆلەت ھۆكۈمىتى يولغا قويغان يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ مەكتەپ تەربىيىسىنى ئۆز ئانا تىلىدا ئېلىپ بارماسلىق مائارىپ سىياسىتىنى رىم قانۇنىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان «جازالاش» بىلەن ئوخشاش، دەپ قاراشقا بولىدۇ. رىم قانۇنىدىكى ئۇشبۇ ماقالە بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىككىنچى كىچىك پاراگراف (K) پاراگراف بولۇپ، ئۇنىڭدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان ھەرىكەت ئىنسان قېلىپىدىن چىققان، باشقىلارغا زور ئازاپ-ئوقۇبەت، ياكى ئادەم بەدىنىگە، روھىي ياكى جىسمانىي سالامەتلىگىگە ئېغىر زەخمە ئېلىپ كېلىدىغان ھەرىكەتلەردىن ئىبارەت. بىز ئۆزىمىزنىڭ ئىككى پارچە ماقالىمىزدا كۆرسىتىپ ئۆتكىنىمىزدەك، يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ ئۆز ئانا تىلىدا ئوقۇيالماسلىغى ئۇلار ئۈچۈن ئىنتايىن ئېغىر ۋە مەڭگۈلۈك روھىي زەخمىلەرنى ئېلىپ كېلىدۇ. شۇنداقلا ئۇلارنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك جىسمانىي سالامەتلىكىگىمۇ ئېغىر زىيانلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. شۇڭلاشقا بىز ئاشۇنداق مائارىپ سىياسىتى يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ ئاساسىي ھوقۇقلىرىنى دەپسەندە قىلىپلا قالماستىن، ئاشۇنداق مائارىپ سىياسىتى ئارقىلىق روھىي ۋە جىسمانىي جەھەتتىكى زور ئازاپ-ئوقۇبەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشنى «ئىنسان قېلىپىدىن چىققان ھەرىكەت» دەپ قاراشقا بولىدۇ، دەپ ھېساپلايمىز. 5. خۇلاسە ناھايىتى روشەنكى، يەرلىك مىللەت بالىلىرى ئۆز بېشىدىن كەچۈرگەن ۋە ھازىرمۇ كەچۈرۈۋاتقان ھەر خىل شەكىلدىكى كېمەيتمە مائارىپ ئۇلار ئۈچۈن ئىنتايىن يامان ۋە مەڭگۈلۈق روھىي ۋە جىسمانىي جەھەتتىكى زەخمىلەرنى پەيدا قىلىدۇ. بۇنداق مائارىپ شەكىللىرى زورلۇق كۈچى بىلەن ئەمەلگە ئاشۇرۇلغان بولۇپ، ئۇلار يېقىن ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك يامان ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بىز ئۆزىمىزنىڭ 1-قېتىملىق ماقالىمىزدا مۇھاكىمە قىلغىنىمىزدەك، بۇنداق مائارىپ سىياسىتى بىر قاتار كىشىلىك ھوقۇق ئۆلچەملىرىگە خىلاپ بولۇپ، بىزنىڭ قارىشىمىزچە ئۇلار ھازىرمۇ بالىلارنىڭ ئاساسىي ھوقۇقىنى دەپسەندە قىلىۋاتىدۇ. بۇنداق مائارىپ سىياسىتى يۇقىرى دەرىجىدىكى ئاسمىلاتسىيە قىلىش تۈسىنى ئالغان بولىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇ ھازىرقى زاماندىكى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق ئۆلچەملىرىنىڭ ئاساسى بولغان ئاز سانلىق مىللەتلەرنى قوغداش ئۆلچەملىرىگە زىت كېلىدۇ. بىز ئۇشبۇ ماقالىدا يەرلىك مىللەت بالىلىرىنى ئۆز ئانا تىلىدا ئوقۇتماسلىق مائارىپ سىياسىتى قانداق دەرىجىدىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت بولىدىغانلىغى ئۈستىدە مۇھاكىمە ئېلىپ باردۇق. گەرچە كېڭىشىش ۋە خۇلاسىلاش جەريانىدا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق كېلىشىمى» نىڭ دائىرىسى تارايتىلغان بولسىمۇ، بۇ كېلىشىم كېمەيتمە مائارىپ سىياسىتىنىڭ ئوبىكتى قىلىنغان يەرلىك مىللەت بالىلىرىنىڭ كەچۈرمىشلىرىنى مەزمۇن قىلغان ھەرىكەتلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىغىنى كۆرسىتىپ ئۆتتۇق. بولۇپمۇ بىز بۇ خىلدىكى مائارىپ «ناھايىتى ئېغىر روھىي زەخمىلەر» نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىغىنى، «ناھايىتى ئېغىر جىسمانىي زەخمىلەر» بىلەن ئورتاق مەۋجۇت بولىدىغانلىغىنى، ھەمدە يەرلىك مىللەت بالىلىرىنى باشقا بىر مىللەتكە مەجبۇرى ھالدا ئۆزگەرتىۋېتىشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىغىنى كۆرسىتىپ ئۆتتۇق. ئەمما، تا ھازىرغىچە مۇشۇنداق ھەركەتلەرنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىق بولۇپ ھېساپلىنىشى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان روھىي ئېلېمېنتلار بىر مىللەتنى فىزىكىلىق ۋە پىسخولوگىيىلىك جەھەتتىن ۋەيران قىلىشنى ۋۇجۇتقا چىقىرىش غەرىزى بىلەن چەكلىنىپ كەلگەن بولۇپ، بۇ چەكلەنمە ئاشۇنداق مائارىپ سىياسىتىنى يولغا قويۇشنى بىر خىل ئېرقىي قىرغىنچىلىق، دەپ ھېساپلاشقا زور دەرىجىدە توسقۇنلۇق قىلىپ كەلدى. بىزنىڭ قارىشىمىزچە، «ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» دېگەن ئۇقۇمنىڭ چەكلىمىسى جىق ئاجىز بولۇپ، ئۇنى ھېلىقىدەك كېمەيتمە مائارىپ سىياسىتىگىمۇ قوللىنىشقا بولىدۇ. بىراق، كېمەيتمە مائارىپ بىلەن ئەڭ زىچ مۇناسىۋەتلىك بولغان جىنايى ئىشلار كاتىگورىيىسىنىڭ توغرا قانۇنىي مەزمۇنلىرى تېخىچە ئېنىق ئەمەس بولۇپ، بۇ كاتىگورىيىدىن تولۇق پايدىلىنىشقا ھەر خىل قىيىنچىلىقلارنى تۇغدۇرۇۋاتىدۇ. بىزنىڭ قارىشىمىزچە، كېمەيتمە مائارىپنىڭ يالغۇز يەرلىك مىللەت تىلى ۋە مەدىنىيىتىگىلا ئەمەس، يەرلىك مىللەت خەلقىنىڭ تۇرمۇشىغىمۇ كەلتۈرىدىغان ئېغىر بۇزغۇنچىلىق ئاقىۋەتلىرى ھازىر پۈتۈنلەي ئايدىڭلىشىپ بولدى . ئەمىليەتتە بۇ ئىشنىڭ ئايدىڭلىشىپ بولغىنىغا خېلى ئۇزۇن ۋاقىت بولدى. باشقا بارلىق قانۇن-پەرمانلارغا ئوخشاش، خەلقئارا جىنايى ئىشلار قانۇنىمۇ ئاشۇ قانۇننىڭ ئىچىدىكى ئىشلارنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ تەرەققىي قىلىپ ماڭىدۇ. «ئىنسانىيەت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈلگەن جىنايەت» ئۇقۇمىمۇ ئاشۇنداق تەرەققىياتنىڭ بىر ياخشى ئاساسى بولالايدىغان بولۇپ، مۇشۇنداق تەرەققىيات ئەڭ ئاخىرىدا كېمەيتمە مائارىپ پائالىيەتلىرى ۋە سىياسەتلىرىنىڭ بىر خىل جىنايەت بولۇپ ھېساپلىنىشىغا ئېلىپ بارىدۇ. بىز ب د ت نىڭ يەرلىك مەسىلىلەر توغرىسىدىكى دائىمىي سۆھبەت يىغىنىدىن مۇشۇ ئاساستا بۇنىڭدىن كېيىن قانداق ئىش كۆرۈش مەسىلىسىدە ئويلىنىپ بېقىشىنى تەۋسىيە قىلىمىز. (ئەسلىدىكى 30 بەتلىك ماقالىنىڭ مەزمۇنى مۇشۇ يەردە ئاخىرلاشتى.) ئاخىرقى سۆزمەن كەڭگېس خانىم قاتارلىق 4 نەپەر مۇتەخەسسىسلەرنىڭ 2004-يىلىدىكى 1-قېتىملىق «مۇتەخەسسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» نىمۇ تېپىپ، ئۇنىڭ تور بەت ئادرىسىنى مۇشۇ يازمىنىڭ ئەڭ ئاستىغا يېزىپ قويدۇم. ئىنگلىزچىنى بىلىدىغان ھەمدە يەرلىك مىللەت مائاارىپى ۋە ئانا تىل ھەققىدە تېخىمۇ كەڭ بىلىمگە ئېرىشىشنى ئىستەيدىغان قېرىنداشلارنىڭ ئۇ ماقالىنىمۇ بىر قېتىم كۆرۈپ بېقىشىنى تەۋسىيە قىلىمەن. مەن كەڭگېس خانىمنىڭ 800 بەتلىك ئىنگلىزچە كىتاۋىنى سېتىۋېلىپ، ئۇنى بىرەر قۇر ۋاراقلاپ چىقتىم. ئۇ كىتاپتا ئوتتۇرىغا قويۇلغان مەزمۇنلار ھېلىقى ئىككى پارچە «مۇتەخەسسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» دىكى مەزمۇنلار بىلەن ئاساسەن ئوخشىشىپ كېتىدىغان بولۇپ، دۇنيادىكى مىللەتلەرنىڭ تارقىلىش ئەھۋالى، يەرلىك مىللەت تىللىرى، ئۇ تىللارنىڭ يوقىلىش ئەھۋالى قاتارلىق مەسىلىلەر ئۈستىدىمۇ ناھايىتى تەپسىلىي مەزمۇنلار بار ئىكەن. لېكىن يەرلىك مىللەت مائاارىپى ۋە ئانا تىل مەسىلىلىرىدە ھازىرغىچە بايان قىلىنمىغان مەزمۇنلار بولمىغاچقا، مەن ئۇ كىتاپ توغرىسىدا باشقا ئايرىم يازما تەييارلىماسلىقنى قارار قىلدىم. ب د ت نىڭ يەرلىك مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى ھەققىدە 2007-ماقۇللانغان بىر باياننامىسى بار بولۇپ، ئۇنى «توپباغ» ئىسىملىك بىر قېرىندىشىمىز ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىپ چىقىپتۇ. مەن ئۇنىڭ ئۇيغۇر بىز ۋە مەرىپەتتىكى تور بەت ئادرىسىنى مۇشۇ يازمىنىڭ ئاخىرىسىغا كىرگۈزۈپ قويدۇم. مەن ئوقۇرمەنلەرنىڭ بۇ باياننامىنىمۇ بىر قېتىم ئوقۇپ بېقىشىنى تەۋسىيە قىلىمەن. مەن يېقىندا تور ئارىلاۋېتىپ، «بىر دېھقاننىڭ مائارىپ نازارىتىگە يازغان خېتى» دېگەن بىر يازمىنى كۆرۈپ قالدىم. بۇ دېھقان قېرىندىشىمىز ناھايىتى ئەتراپلىق پىكىر قىلغان بولۇپ، قىزىققۇچلار ئۇنى بىر قېتىم كۆرۈپ باقسا بولىدىكەن. ئۇ خەتنىڭ تور بەت ئادرىسىمۇ مۇشۇ يازمىنىڭ ئەڭ ئاخىرىسىدا بار. ئامرىكىلىق مەشھۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسى مارتىن لۇسېر كىڭ (Martin Luther King ) مۇنداق دەيدۇ: «مەلۇم بىر ئىش ئۈچۈن ئۆلۈشنى خالىمايدىغان ئادەم ياشاشقا لاياقەتلىك ئەمەس» (ئىنگلىزچە «A man who won't die for something is not fit to live»). مېنىڭچە ھەر بىر ۋىجدان ئىگىسى ۋە ھەر بىر غورۇر ئىگىسى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ ئانا تىلى ۋە مىللىي مەدىنىيىتى مارتىن لۇسېر كىڭ كۆزدە تۇتقان ھېلىقىدەك «بىر ئىش» بولالايدۇ. چۇنكى خۇددى ۋېنگىرىيەلىك يازغۇچى ئاندراس سۈتو (Andras Süto ) ئەيتقىنىدەك، «ئۆز ئانا تىلىدىن ئايرىلىشقا مەجبۇرى بولغان ئىنسان ئۆز ھاياتىنىڭ مەنىسىدىنمۇ ئايرىلىدۇ». مەن ئالدىنقى يازمامدا كوۋەي (Covey) ئەپەندىنىڭ «پرىنسىپ» نىڭ نىمە ئىكەنلىگى ھەققىدىكى بايانلىرىدىن ئازراقىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتتۈم. مەن ئۇنىڭدىن بۇ يەرگە يەنە ئازراق قوشۇپ قويۇشنى مۇۋاپىق كۆردۈم: ئوخشىمىغان كىشىلەر ئۆز ھاياتى ئۈچۈن ئوخشىمىغان نەرسىلەرنى مەركەز قىلىپ تاللايدۇ. مەسىلەن، ئائىلە، پۇل، خىزمەت، كەسىپ، ھوقۇق، دوست، دىن، دۈشمەن، ئويۇن-تاماشا، ئۆز-ئۆزى ۋە پرىنسىپ قاتارلىقلار. ئۆزىڭىز ئۈچۈن مۇشۇنداق بىر ئېنىق مەركەزنى تۇرغۇزۇش ئارقىلىق، سىز ئىزچىل تۇردە ئۆز ھاياتىڭىزنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدىغان مۇنداق يۇقىرى دەرىجىلىك تۆت ئامىلغا ئىگە بولالايسىز: بىخەتەرلىك، يول باشچىلىق، ئەقىل ۋە كۈچ-قۇدرەت. بولۇپمۇ، ئەگەر سىز ئۆز ھاياتىڭىز ئۈچۈن پرىنسىپنى مەركەز قىلىپ تۇرغۇزسىڭىز، يوقۇرىقى تۆت ئامىلنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئۈچۈن پۇختا ئاساس ھازىرلىيالايسىز. بۇنداق بولۇشتىكى سەۋەپ، نەرسىلەر داۋاملىق توختىماي ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. لېكىن، توغرا پرىنسىپ مەڭڭۇ ئۆزگەرمەيدىغان بولۇپ، بىز ئۇنىڭدىن ھەر ۋاقىت پايدىلىنالايمىز. پرىنسىپ ھىچ قانداق نەرسىگە بېقىنمايدۇ. ئۇ خاپا بولۇپ قالمايدۇ، ھەمدە بىزگە ھەر خىل مۇئامىلىدە بولمايدۇ. ئۇ باشقىلارنىڭ ھەركىتىگە ياكى مۇھىتقا بېقىنمايدۇ. ئۇ مەڭگۇ ئۆلمەيدۇ. ئۇ بۈگۈن بار بولۇپ، ئەتە يوق بولۇپ قالمايدۇ. ئۇنى ئوت ياكى يەر تەۋرەش ۋەيران قىلالمايدۇ. ياكى ئۇنى ئوغرى ئوغرىلاپ كېتەلمەيدۇ. پرىنسىپنى مەركەز قىلغان ھايات بىلەن بىللە مەۋجۇت بولىدىغان يول باشلامچى بىلەن ئەقىل توغرا يول خەرىتىسىدىن، ئىشلارنىڭ قانداق يۈرۈشىدىغانلىغىدىن، بۇرۇن قانداق يۈرۈشكەنلىگىدىن، ھەمدە بۇنىڭدىن كېيىن قانداق يۈرۈشىدىغانلىغىدىن ۋۇجۇتقا كېلىدۇ. توغرا يول خەرىتىسى بىزنىڭ قايسى مەنزىلگە يەتمەكچى ئىكەنلىگىمىز ۋە ئۇ مەنزىلگە قانداق يېتىدىغانلىغىمىزنى ئېنىق چۈشىنىۋېلىشىمىزنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ. بىز ئەمىلىلەشتۈرگىلى بولىدىغان ۋە ئەقىلگە مۇۋاپىق سان-سېفىرلاردىن پايدىلىنىپ ئۆزىمىزنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلىرى توغرىسىدا توغرا قارار ئالالايمىز. بىزنىڭ ئۆز ھەركىتىمىزنى تاللاش ئەركىنلىگىمىز بار، لېكىن ئۆز ھەركىمىزنىڭ نەتىجىسىنى بەلگىلەش ئەركىنلىگىمىز يوق. ھەر بىر پرىنسىپ ئۇنىڭدىن كېلىپ چىقىدىغان مەلۇم تەبىئى ئاقىۋەتلەر بىلەن بىللە مەۋجۇت بولىدۇ. بىز پرىنسىپ بىلەن ماسلاشقاندا ئۇنىڭدىن ئىجابىي نەتىجە كېلىپ چىقىدۇ. بىز پرىنسىپنى بىر ياققا قايرىپ قويۇپ ئىش تۇتساق، ئۇنىڭدىن سەلبىي ئاقىۋەتلەر كېلىپ چىقىدۇ. ئەمما پرىنسىپلار ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۇلاردىن خەۋىرى بولۇش-بولماسلىغىدىن قەتئىينەزەر ھەممە كىشىلەر ئۈچۈن ئورتاق بولغاچقا، بۇ خىل چەكلىمە ئۇنىۋېرسال بولىدۇ. بىز توغرا پرىنسىپلارنى قانچە كۆپ بىلسەك، بىزنىڭ ئاقىلانە ئىش كۆرۈشتىكى شەخسىي ئەركىنلىگىمىزمۇ شۇنچە زور بولىدۇ. بىز ئۆز ھاياتىمىزنى دەۋىر بىلەن مۇناسىۋەتسىز، مەڭگۇ ئۆزگەرمەس پرىنسىپلارغا مەركەزلەشتۇرۇش ئارقىلىق، ئۆزىمىزنىڭ ئۈنۈملۇك ياشىشى ئۈچۈن يول ئاچالايمىز. قىسقىسى، پرىنسىپ باشقا بارلىق مەركەزلەرنى توغرا ئورۇنغا قويۇشنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدىغان ئەڭ مۇھىم مەركەزدىن ئىبارەتتۇر. كەڭگېس (Kangas) خانىم قاتارلىق بۇ 4 مۇتەخەسسىس ئۆزلىرىنىڭ ئىككى پارچە «مۇتەخەسسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» دا ئوتتۇرىغا قويغىنى بۇنىڭدىن بۇرۇنقى 150 يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە يۇز بەرگەن يەرلىك مىللەت ماارىپى ۋە ئانا تىل ساھەسىدىكى تارىخىي ئىشلار ئارقىلىق تولۇق ئىسپاتلانغان توغرا پرىنسىپ ياكى تەبىئى قانۇنىيەتلەردىن ئىبارەتتۇر. شۇڭلاشقا ئۆزىمىزنىڭ ئانا تىلى ۋە مىلللىي مەدىنىيىتىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن، بىز ئۇيغۇر دىيارىدا چوقۇم ئۆز ئانا تىلىمىزدا ئېلىپ بېرىلىدىغان مەكتەپ تەربىيىسىنى يولغا قويۇشىمىز، «قوش تىللىق مائارىپ» تۈزۈمىنىمۇ چوقۇم ئۇنىڭ ئەسلى مەنىسى بويىچە يولغا قويۇشىمىز كېرەك. ئۇنداق قىلماسلىق بىر مىللەتنى چوقۇم زاۋاللىققا يۈزلەندۈرىدۇ. مەن بارلىق ئۇيغۇر ئەمەلدارلار ۋە ئۇيغۇر مائارىپچىلىرىنىڭ بۇ ئىشتىن تولۇق خەۋەر تېپىشىنى، ھەمدە ئورتاق تىرىشچانلىق كۆرسىتىپ، ئۇيغۇر بالىلىرىنى ھازىرقى تۇيۇق يولدىن قۇتۇلدۇرۇپ چىقىشىنى سەمىمىيلىك بىلەن ئۈمۈت قىلىمەن. مەن بۇ يازمامنى ئىلھام توختى ئەپەندىنىڭ مۇنۇ سوزلىرى بىلەن ئاخىرلاشتۇرىمەن (مەنبەسى مۇشۇ يازمىنىڭ ئاستىدا): «ئۇيغۇرلار ئىچىدىكى مۇتلەق كۆپ قىسىم كشىلەر نۆۋەتتە ئۆزلىرىنىڭ ھوقۇق-مەنپەئەتلىرىنى سۈكۈت ئىچىدە قولدىن بېرىپ قويماقتا! مەن ئېيتىمەنكى، ھەر بىر كىشى، ھەر بىر مىللەت ئىززەت-ئابروي ساھىبىدۇر. جۇڭگونىڭ قانۇنى جۇڭگو پۇخرالىرى مىللەت، جىنس، دىن… ئايرىماستىن، بارلىق ھوقۇقلاردا باپ-باراۋەر، دەپ ئېنىق بەلگىلىگەن. بىراق، رېئال تۇرمۇشتا، ئۇيغۇرلارنىڭ قانۇنىي ھوقۇق-مەنپەەتلىرى ئۈزلۈكسىز دەخلى-تەرۇزغا ئۇچرىماقتا، ھەتتا بەزى ھۆكۈمەت ئورگانلىرىمۇ ھاماقەتلەرچە بەلگىلىمىلەرنى چىقىرىپ، ئۇيغۇرلارنى كەمسىتمەكتە!! ھەي، ئۇيغۇرلار! سىلەرنىڭ ھوقۇق-مەنپەەتلىرىڭلار دەخل-تەرۇزغا ئۇچرىغاندا، كانىيىڭلارنى قويۇۋېتىپ ئۆز ئاۋازىڭلارنى ئاڭلىتىڭلار! ئاۋامنىڭ نادانلىقى ھاكىمىيەتنىڭ ئۇياتسىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ھاكىمىيەتنىڭ ئۇياتسىزلىقى ئاۋامنى نادان ھالەتتە قالدۇرىدۇ.» تەھرىرلىگۈچى: مەرىپەت تورى (http://www.meripet.org/ http://www.meripet.com/) دىن ئۇيغۇربۇ يازمىدا تىلغا ئېلىنغان شەخسلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئەسەرلىرىگە مۇناسىۋەتلىك تور ئادرىسلىرى توپلىمى: 1) 2004-يىلى ئېلان قىلىنغان 1-قېتىملىق «مۇتەخەسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى» (ئىنگلىزچە): http://www.tove-skutnabb-kangas.org/pdf/PFII_Expert_paper_1_Education_final.pdf 2) يەرلىك مىللەتلەرنىڭ ھوقوقى ھەققىدىكى ب د ت باياناتنامىسى (لاتىن يېزىغى): http://www.uighurbiz.cn/forum/viewthread.php?tid=1195&extra=page%3D1 http://www.meripet.com/Academy/%202009a0_bdt.htm2009a0_bdt.htm 3) ئۇشبۇ يازمىنىڭ ئالدىنقى 3 قىسمى ئېلان قىلىنغان باشقا تور بەت ئادرىسلىرى (كونا يېزىق): 1-qisim: http://bbs.salkin.cn/read.php?tid-54612-fpage-0-toread--page-1.html 2-qisim: http://bbs.salkin.cn/read.php?tid-60320.html3-qisim: http://bbs.salkin.cn/read.php?tid-62748.html 4) «بىر دېھقاننىڭ مائارىپ نازارىتىگە يازغان خېتى»: http://bbs.xabnam.com/read.php?tid-98236.html 5) ئۇشبۇ يازمىنىڭ ئەسلى مەنبەسى بولغان «مۇتەخەسىسلەر ئىلمىي ماقالىسى»: http://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/E_C19_2008_7.pdf 6) يەرلىك مىللەت تىلى ھەققىدىكى خەلقئارا مۇتەخەسسىسلەر يىغىنلىرى: http://www.un.org/esa/socdev/unpfii/en/EGM_IL.html 7) ئىلھام توختى: «بېيجىڭ ئايرۇدرۇمىدىن فرانسىيە گائۇللې ئايرۇدرۇمىغىچە»: http://www.uighurbiz.cn/forum/viewthread.php?tid=1178&extra=page%3D1

تولۇق ئوقۇش

جۈمە

2008-يىلى 09-ئاينىڭ 12-كۈنىدىكى جۈمە خۇتبىسىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى ئىمام ئاللاھ تائالاغا ھەمدۇ -سانا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا دۇرۇتلار ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن ھەرەمدە جۈمە نامىزى ئۈچۈن يىغىلغان يۈزمىڭلارچە مۇسۇلمانلارغا2008-يىلى 09-ئاينىڭ 12-كۈنىدىكى جۈمە خۇتبىسىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى ئىمام ئاللاھ تائالاغا ھەمدۇ -سانا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا دۇرۇتلار ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن ھەرەمدە جۈمە نامىزى ئۈچۈن يىغىلغان يۈزمىڭلارچە مۇسۇلمانلارغا: "ئىبادەت قىلغانلار ئۈچۈن ئاللاھ جەننەت بىلەن بىشارەت بەردى " دېگەن مەزمۇندا تۆۋەندىكى تەۋسىيە لەرنى قىلدى: ئى مۇسۇلمانلار ئاللادىن قورقۇڭلار! ئاشكارا- مەخپى ھاللاردا تەقۋا قىلىڭلار! تەقۋادارلىق ئىنساننى دۇنيا - ئاخىرەتتە بەخت-سائادەتكە ئېرىشتۈرىدۇ. ئاللاھ بۇيرىغان ئىشلارغا ئالدىراش، ئاللاھ توسقان ئىشلاردىن يىراق بولۇش ھەقىقىي تەقۋادارلىقتۇر. ئاللاھ ئابىدلارغا جەننەت بىلەن بىشارەت بەرگەن، ئۇلارغا جەننەتنى ۋەدە قىلغان. ئاللاھ قۇرئان كەرىمدە:"پەرۋەردىگارىنىڭ ماقامىدىن قورققان كىشى ئۈچۈن قوش جەننەت باردۇر". جەننەتتىن سۆز ئېچىش ئىنسانغا تىرياققا ئوخشاش تەسەللىي ۋە روھى ئوزۇقتۇر. ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار ئۈچۈن جەننەت بىلەن بىشارەت بېرىش ئاللاھ تەرەپتىن بىرىلگەن بىشارەتتۇر. ياخشى ئەمەلنى كۆپ قىلغانسېرى ئىنساننىڭ قەلبى جەننەتكە تەلپۈنىدۇ. جەننەت ھەقىقەتەن ياخشى ئەمەل قىلغان، ئىبادەت قىلغانلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ۋەدە قىلغان جايىدۇر. جەننەت ئەۋلىيالار، ئەنبىيالارنىڭ جايىدۇر. جەننەت ھەققىدە سۆز قىلىش روھلارنى ئۇرغۇتىدۇ، ئىنسانغا گۈزەل باغ، بوستانلارنى ئەسلىتىدۇ. جەننەت ئىنسانغا ھىممەت قىلىشقا تۈرتكە بولۇش بىلەن بىرگە دىلنى يۇمشىتىدۇ، ھىممەتنى ئاشۇرىدۇ، روھنى تازىلايدۇ، ئەھلى ئىمانغا بىشارەت بېرىدۇ. جەننەتكە لايىق بولغانلار ئۈچۈن ئاللاھ تائالا جەننەتتە نېمىلەرنى تەييارلىغانلىقى، جەننەتتىكى نازۇ-نېمەتلەرنىڭ ئىنسان تەسەۋۋۇرىدىن تاشقىرى ئىكەنلىكىنى ئەسلىتىدۇ. جەننەتتە ئىنساننىڭ كۆڭلىگە كىلىدىغان ھېچقانداق ئىش يۈز بەرمەيدۇ. جەننەتتىكى سارايلار بۇ دۇنيادىكى ھەرقانچە كۆركەم سارايلاردىن كۆركەم ۋە ئازادە ئىكەنلىكىنى ئاللاھ تەسۋىرلەپ:"جەننەتتە كۆز كۆرمىگەن، قۇلاق ئاڭلىمىغان نېمەتلەر بار" دەيدۇ. جەننەتتىكى مېۋىلەر، گۈزەل قىزلار، ئۈنچە مەرۋايىتلار، سۈتتىن ئۆستەڭلەر، ئىپار -زەپەلەردىن ياسالغان ئەتىرلەر، ئالتۇن-كۈمۈشتىن ياسالغان قاچا-پەتنۇسلار باردۇر. جەننەتتىكى ئاياللارنىڭ تەسۋىرى شۇنداقكى، ئاياللارنىڭ تاشقى جامالى شۇنداق گۈزەل بولغاندىن سىرت ئۇلارنىڭ ئىچكى دۇنياسىنىڭ گۈزەللىكى شۇنداقكى، ئۇلاردىن بىرى دۇنياغا ئۆزىنى كۆرسەتسە ئاسمان-زىمىن خۇشپۇراق ئەتىرگە چۆمۈپ كېتىدۇ. دۇنيادا ياخشى ئەمەل قىلغان ئاياللار جەننەتتە شۇنداق ھۆرىلئەين بولۇشقا لايىق بولۇپ دۇنيادا ياخشى كۆرگەن جۈپتى بىلەن بىرگە بولالايدۇ. جەننەت ئەھلىگە نىدا قىلغۇچى شۇنداق نىدا قىلىدۇكى، ئى جەننەت ئەھلى پەرۋەردىگارىڭلار سىلەرنىڭ زىيارىتىڭلارنى قوبۇل قىلىدۇ، قېنى زىيارەت قىلىڭلار دەيدۇ، جەننەت ئەھلى دەرھال لەببەي ئېيتىپ ئورنىدىن تۇرۇپ، رەببىنىڭ جامالىنى كۆرۈشكە تەشنا بولۇپ، ساپالاردا ئولتۇرىشىدۇ، پۈتۈن ئەتراپ نۇرغا تولۇپ كېتىدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا ئۆزىنىڭ نۇرى بىلەن تەجەللى قىلىدۇ. ئۇلار بېشىنى كۆتۈرۈپ قارايدۇ دە ئاللاھنىڭ جامالىنى كۆرىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىگە قاراپ تەبەسسۇم قىلىدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا ئى جەننەت ئەھلى ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم دەيدۇ دە بارلىق جەننەت ئەھلى ئەللاھۇممە ئەنتەسسەلام ۋەمىنكەسسالام تەبارەكتە رەببەنا يازەلجەلالى ۋەلئىكرام دەيدۇ. قىنى قېرىنداشلار! يەڭلىرىمىزنى تۇرۇپ بۇ ئۇلۇغ ئاينى چىقىش قىلىپ، ئاللاھنىڭ جامالىنى كۆرۈشكە مۇيەسسەر بولۇشنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن ھاياتىمىزنىڭ ئاخىرىغىچە تىرىشايلى.

تولۇق ئوقۇش

جۈمەخۇتبە

2008 - يىلى 8-ئاينىڭ 8-كۈنىدىكى جۈمە خۇتبىسىنىڭ تەپسىلى تەرجىمىسى بىرىنچى خۇتبە بارلىق گۈزەل ماختاشلار ئاللاھقا مەنسۇپتۇر، ئاللاھنى ماختايمىز ۋە ئۇنىڭدىن ياردەم سورايمىز. ئاللاھدىن كەچۈرۈم ۋە ھىدايەت تەلەپ
قىلىمىز. نەپسىمىزنىڭ يامانلىقىدىن، ئەممەللىرىمىزنىڭ2008 - يىلى 8-ئاينىڭ 8-كۈنىدىكى جۈمە خۇتبىسىنىڭ تەپسىلى تەرجىمىسى بىرىنچى خۇتبە بارلىق گۈزەل ماختاشلار ئاللاھقا مەنسۇپتۇر، ئاللاھنى ماختايمىز ۋە ئۇنىڭدىن ياردەم سورايمىز. ئاللاھدىن كەچۈرۈم ۋە ھىدايەت تەلەپ قىلىمىز. نەپسىمىزنىڭ يامانلىقىدىن، ئەممەللىرىمىزنىڭ ناچارلىقىدىن ئاللاھدىن سېغىنىپ پاناھ تىلەيمىز. ئاللاھ توغرا يولغا باشلىغان كىشىنى ئازدۇرىۋەتكۇچى، ھىدايەت قىلمىغان كىشىنى توغرا يولغا يېتەكلىگۈچى يوقتۇر. ئاللاھنى ھىچ شېرىكى يوق يەككە يىگانە، پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بىرىمىز . ئى ئاللاھ! سىلىدىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا ۋە بارلىق تاللانغان ساھابىلەرگە دائىم رەھمەت، بەرىكەت ۋە سالاملارنى تەلەپ قىلىمىز. ئى ئاللاھنىڭ بەندىلىرى! ئاللاھغا ھەقىقى تەقۋالىق قىلىڭلار. ئاشكارا، يوشۇرۇن ئىشلاردا ئاللاھنىڭ سىلەرنى كۈزۈتۈپ تۇرىدىغانلىقىنى ئۇنتۇماڭلار . ئى مۇسۇلمانلار! ئاللاھ ئىنسانلارنى سىناش ۋە ئىمتىھان قىلىش ئۈچۈن ياراتتى، شەيتان ئىنساننى توغرا يولدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن دائىم ئۇنىڭغا ھەمراھ بولىدۇ . نەپسى-خاھىش ھەقىقەتەن ئىنساننى يامان ئىشلارغا كۆپ بۇيرىيدۇ، ئۆز خاھىشىغا يېتەكلەيدۇ، ئىنساننى مۇھىم ئىشلارغا سەل قاراش ۋە چەكلەنگەن ئىشلارنى قىلىشقا قۇترىتىدۇ. ئاللاھ يامان ئىشنى، شۇنىڭدەك يەنە بىر يامان ئىش بىلەن جازالايدۇ، بەزى يامانلىقلارنىڭ جازاسى بەزىسىگە نىسبەتەن نەچچە ھەسسە ئارتۇق بولىدۇ، ھەتتا ئىنساننى ھالاك قىلىدۇ. گۇناھ مەسىيەت ئىنساننىڭ ئەھۋالىنى بۇزۇپ، ئۇنى بىئارام قىلىدۇ. ئىنسان ئۆزىنىڭ گۇناھىنىڭ ھەسسىلەپ كۆپىيىپ كەتكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئەبۇبەكرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا :« ئى ئاللاھ! مەن بىلىپ تۇرۇپ سىلىگە شېرىك كەلتۈرۈشتىن سىلە بىلەن پاناھلىنىمەن، بىلمىگەنلىرىم ئۈچۈن سىلىدىن كەچۈرۈم سورايمەن» دېيىشنى تەلىم بەرگەن. (بۇخارىيدىن). ئاللاھ ئۆز رەھمىتى بىلەن بەندىلە ئۈچۈن كاتتا ئىبادەتلەرنى يولغا قويدى، بۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرۈپ، مەرتىۋىسىنى يۇقىرى قىلىدۇ، بۇ ئاللاھنىڭ ئۇلاردىن رازى بولغانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ. بۇ ئىبادەتلەرنى قىلىش بىلەن ئىنسان ئۈچۈن ئاللاھ تەرىپىگە يېقىنلىق ھاسىل بولىدۇ، ئىبادەتلەرنى تولۇق ئادا قىلمىغان كىشى ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان ھېسابلىنىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« كىمكى ئاللاھغا تەۋبە قىلمايدىكەن، ئۇلار ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلاردۇر»، تەۋبە قىلىش بىلەن ئىنسان ئالى بەخت - سائادەتلىك يولدا ماڭىدۇ، بۇ بەختنى ئاللاھ ئۆزىنىڭ خالىغان بەندىلىرىگە بېرىدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ خالىغان بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ»، بۇ ئاللاھنىڭ پەرۋەردىگارلىق سۈپىتىنىڭ نامايەندىسى بولۇپ ئاللاھغا ئەڭ يېقىن بولغان كىشىلەرمۇ بۇ سۈپەتكە ئىگە بولالمايدۇ، ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا مۇنداق دېگەن:« ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىش ياكى قىلماسلىق قاتارلىق ئىشلار سىنىڭ ئىختىيارىڭدا ئەمەس». ئاللاھ تەرەپكە قايتىش كەمچىللىك ئەمەس بەلكى دىنىمىزدىكى ئەڭ يۈكسەك ئىشلاردىن، بۇ ئىسلام دىنىنىڭ ھەقىقىتى، دىننىڭ ھەممىسى ئاللاھ تەرەپكە قايتىش دېگەن سۆزگە مەركەزلىشىدۇ، بۇ بارلىق مۆمىنلەرنىڭ غايىسى، ھەربىر ئىنساننىڭ ئىشىنىڭ باشلىنىش ۋە تۈگەنچىسىنىڭ تەقەززاسى. سەمىمىيەت بىلەن قىلىنغان تەۋبە ئاللاھغا كۆپلىگەن نەپلە ئىبادەتلەرنى قىلغاندىن ياخشى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھغا كۆپ تەۋبە قىلىش كېرەك. ئىبنى قەييۇم رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن: كۆپچىلىك كىشىلەر تەۋبىنىڭ قىممىتىنى ۋە ھەقىقىتىنى بىلمەيدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ بەندىلەرگە بولغان چەكسىز مېھرىبانلىقى بىلەن ئۇلارنىڭ تەۋبە قىلىشى ئۈچۈن مەلۇم ئورۇن ياكى ۋاقىت بېكىتمىدى، بەلكى قەيەردە قايسى ۋاقىتتا ئادا قىلسا، قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:«شەك شۈبھىسىزكى، كۈن غەربتىن چىققۇچە ئاللاھ تائالا كۈندۈزدە گۇناھ قىلغۇچىنىڭ گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىۋېلىشى ئۈچۈن كېچىدە قولىنى يېيىپ بېرىدۇ ۋە كېچىدە گۇناھ قىلغۇچىنىڭ گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىۋېلىشى ئۈچۈن، كۈندۈزدە قولىنى يېيىپ بېرىدۇ» مۇسلىمدىن. ئاللاھ تائالا بەندىلەرنىڭ تەۋبىگە يۈزلىنىشى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ «تەۋۋاب» تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى دېگەن ئىسمىنى ئۇلارغا ئەسلەتتى. ئاللاھ ئۆزىنىڭ تەرىپىگە قايتقۇچىلارنى ياخشى كۆرىدۇ ۋە تەۋبە قىلغۇچىلاردىن ئىنسانلار بىلىدىغان ئەڭ چوڭ شاتلىقتا خۇرسەن بولىدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ يۇقىرى پەزىلىتى بىلەن بارلىق كىشىلەرنىڭ تەۋبە قىلىشىنى خالايدۇ. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا ئەززە ۋەجەللە مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ ھەممىڭلارنىڭ تەۋبە قىلىشىڭلارنى خالايدۇ». پەرىشتىلەرمۇ تەۋبە قىلغۇچى كىشىلەر ئۈچۈن رەھمەت، مەغپىرەت ۋە دوزاختىن ئامانلىق تەلەپ قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:«ئەرشنى كۆتۈرۈپ تۇرغان ۋە ئەرشنىڭ چۆرىسىدىكى پەرىشتىلەر پەرۋەردىگارىغا تەسبىھ ئېيتىدۇ، ھەمدە ئېيتىدۇ، ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدۇ، مۆمىنلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ، ئۇلار ئېيتىدۇ: پەرۋەردىگارىمىز! سېنىڭ رەھمىتىڭ ۋە ئىلمىڭ ھەممە نەرسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، تەۋبە قىلغانلارغا ۋە سېنىڭ يولۇڭغا ئەگەشكەنلەرگە مەغپىرەت قىلغىن، ئۇلارنى دوزاخ ئازابىدىن ساقلىغىن» پەيغەمبەرلەر ۋە ئەلچىلەر بۇ ئايەتنى قەلبنى ئىسلاھ قىلىش ۋە ئاللاھغا يەنىمۇ كۆپ ئىبادەت قىلىشقا دەلىل قىلاتتى. ئادەم ئەلەيھىسسالام چەكلەنگەن دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېگەندىن كىيىن ئاللاھدىن بىرقانچە سۆز تەلىم ئالدى، يەنى گۇناھىنىڭ كەچۈرۈلۈشى ئۈچۈن ئوقۇيدىغان دۇئا ئۇنىڭغا ئىلھام ئارقىلىق بىلدۈرۈلدى، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى . مۇسا ئەلەيھىسسالام تۇرتاغىنىڭ تەۋراۋاتقانلىقىنى كۆرگەن ۋاقىتتا: «ئى ئاللاھ! سىنى پاك دەپ ئېتىقاد قىلىمەن، مەن ساڭا تەۋبە قىلدىم دېدى». داۋۇت ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھ بىر ئىشقا ھۆكۈم قىلىش بىلەن سىنىغان ۋاقتىدا «ئۇ پەرۋەردىگارىدىن مەغپىرەت تەلەپ قىلدى، سەجدىگە باردى، ئاللاھغا تەۋبە قىلدى». پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:«مىنىڭ تەۋبەم ئاللاھنىڭ تەرىپىگىدۇر»، پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھدىن تەۋبىدىن ئىبارەت بولغان بۇ كاتتا ئىبادەتنى قوبۇل قىلىشنى تۆۋەنچىلىك بىلەن ئىلتىجا قىلدى. ئىبراھىم ۋە ئىسمائىل ئەلەيھىسسالاملار مۇنداق دېدى:«تەۋبىمىزنى قوبۇل قىلغىن، چۈنكى سەن تەۋبىنى ناھايىتى قوبۇل قىلغۇچىسەن، ناھايىتى مېھرىبانسەن» . پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بىر ئورۇندا :«ئى ئاللاھ! مىنى كەچۈرگىن، مىنىڭ تەۋبەمنى قوبۇل قىلغىن،چۈنكى سەن تەۋبىنى ناھايىتى قوبۇل قىلغۇچىسەن، ناھايىتى مېھرىبانسەن» دېگەن سۆزنى يۈز قېتىمدىن كۆپرەك دەيتتى. (تىرمىزىيدىن) . ھەرقانداق بىر جەمئىيەتنىڭ تەرەققى قىلىپ بەخىتلىك بولىشىمۇ شۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپ پەيغەمبەرلەر ئۆز قەۋمىنى تەۋبىگە چاقىرغان . ھۇد ئەلەيھىسسالام ئۆز قەۋمىگە مۇنداق دېگەن:« پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئۇنىڭدىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». سالىھ ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى:« ئاللاھ سىلەرنى زېمىندا پەيدا قىلدى ۋە ماكانلاشتۇردى، سىلەر ئاللاھدىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار» . شۇئەيب ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى:« پەرۋەردىگارىڭلاردىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھ تائالا ئىسلام ئۇممىتى توغرىسىدا مۇنداق دېدى:«ئاللاھدىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھ تائالا مەدىنە سۈرىلىرىدىن بولغان ئايەتلەردە مۆمىنلەر ۋە ياخشى كىشىلەرگە خىتاب قىلىپ ئۇلارنى ئۆزلىرىنىڭ ئىمانى، سەۋىرچانلىقى، ئاللاھ ئۈچۈن قىلغان ھىجرەت ۋە جىھادلىرى بىلەن بىرگە ئاللاھغا تەۋبە قىلىشنى تەۋسىيە قىلدى. چۈنكى ئۇلارمۇ ئاللاھغا تەۋبە قىلماستىن نىجاتلىققا ئېرىشەلمەيتتى. ئاللاھ تائالا بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن:« ئى مۆمىنلەر! بەختكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن ھەممىڭلار ئاللاھغا تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھغا تەۋبە قىلىش بىلەن ئاسماندىن رىزىق چۈشىدۇ، پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار ۋە تەۋبە قىلىڭلار، ئاللاھ ئاسماندا بۇلۇتلارنى ھەرىكەتلەندۈرۈش بىلەن سىلەرگە يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ، بەدەنگە كۈچ - قۇۋۋەت ئاتا قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا ئەززە ۋەجەللە مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ سىلەرنىڭ كۈچ - قۇۋۋىتىڭلارنى زىيادە قىلىدۇ». تەۋبە قىلىش بىلەن ئىنسان دۇنيادا بەخىتلىك بولىدۇ، ئۇنىڭغا دۇنيانىڭ ياخشى نەرسىلىرى بېرىلىدۇ، پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار ۋ ە تەۋبە قىلىڭلار، ئاللاھ ئەجىلىڭلار توشقىچە سىلەرنى ياخشى نەرسىلەر بىلەن مەنپەئەتلەندۈرىدۇ، ھەربىر پەزىلەت ئىگىسىگە ئۆز پەزلىدىن زىيادە قىلىپ بېرىدۇ، بەندىلەرنىڭ ئاللاھغا تەۋبە قىلىدىغان كۈنلىرىنىڭ ئەڭ ياخشىسى ئۇلارنىڭ روزا تۇتقان كۈنىدىن ئىبارەت بولۇپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا مۇنداق دېگەن: «بۈگۇن سەن ئاناڭدىن تۇغۇلغاندىن تارتىپ ئۆتكەن كۈنلىرىڭ ئىچىدىكى ئەڭ خوشاللىق بىر كۈندۇر، خوش بېشارەت ئالغىن». ھەرۋاقىت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا بىرەر كىشى تەۋبە قىلىپ كەلسە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇنىڭدىن بەك خۇرسەن بولاتتى. ئاللاھ تائالا كەئەب ئىبنى مالىكنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلغاندا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يۈزلىرى خۇشاللىقتىن نۇرلىنىپ گوياكى تولۇن ئايدەك بولۇپ كەتتى، ساھابىلارنىڭ بەزىسى بەزىسىنى مۇبارەكلەيىتتى. كەئەب ئىبنى مالىك مۇنداق دەيدۇ: ئاللاھ تائالا مىنىڭ تەۋبەمنىڭ قوبۇل بولغانلىقى توغرىسىدا ئايەت چۈشۈرگەندە مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قېشىغا چاپتىم، يول بويى كىشىلەر ماڭا توپ - توپ ئۇچرىشىپ، ماڭا ئاللاھنىڭ تەۋبە ئاتا قىلىنغانلىقىنى تەبرىكلىشىپ، ئاللاھنىڭ ساڭا ئاتا قىلغان تەۋبىسى، مۇبارەك بولغاي! دېيىشتى. كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇ خوش بېشارەت بەرگەن ئادەمگە بەرگەن خوش بېشارىتى ئۈچۈن ئۇچىسىدىكى ئىككى كىيىمنى ئۇ كىشىگە كىيدۈرۈپ قويغان، تەۋبىسىنىڭ قوبۇل بولغانلىقىدىن خۇرسەن بولۇپ كۆپ سەدىقە قىلاتتى. كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇ مۇنداق دېگەن:« ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى! تەۋبە قوبۇل بولغانلىغى ئۈچۈن مېنىڭ بارلىق نەرسىلىرىم ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلى ئۈچۈن سەدىقە بولسۇن». (بۇخارىيدىن). تەۋبە ئاللاھغا قىلىنغان ئەڭ چوڭ گۇناھنىمۇ ئۆچۈرىدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« ئى مۇھەممەد! كافىرلارغا ئېيتقىنكى، ئەگەر ئۇلار كۇفرىدىن، پەيغەمبەر بىلەن دۈشمەنلىشىشتىن يانسا، ئۇلارنىڭ ئۆتكەنكى گۇناھلىرى مەغپىرەت قىلىنىدۇ » . مۇناپىقلارغا مۇنداق دېگەن:«ئەگەر ئۇلار تەۋبە قىلسا، تەۋبە قىلىش ئۇلار ئۈچۈن ياخشى». بۇزۇقچىلىق ۋە پاساتچىلىق قىلغۇچىلارنى، ئوغرىلىق قىلغۇچىلارنى، زۇلۇم قىلغۇچىلارنى ۋە رىيا قىلغۇچىلارنى تەۋبە قىلىشقا دەۋەت قىلىپ مۇنداق دېدى:« كىمكى ئوغۇرلۇق قىلىپ كىشىلەرگە زۇلۇم قىلغاندىن كىيىن تەۋبە قىلسا، ئەمىلىنى تۈزىسە يەنى ئوغۇرلۇق قىلىشتىن يانسا، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ، ئاللاھ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلىپ ھەددىدىن ئاشقۇچىلار ئۈچۈن مۇنداق دېدى:«ئى مۇھەممەد! مىنىڭ تىلىمدىم ئېيتقىنكى، گۇناھلارنى قىلىۋېرىپ ئۆزىگە جىنايەت قىلغان بەندىلىرىم! ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىدسىزلەنمەڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن خالىغان ئادەمنىڭ جىمى گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ، شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئاللاھ تائالا مەغپىرەت تىلەپ تەۋبە قىلغۇچىنى جازالىمايدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:« ئۇلار ئىستىغپار ئېيتىپ تۇرغان چاغدا ئاللاھ ئۇلارغا ئازاب قىلمايدۇ». تەۋبە قىلىش بىلەن گۇناھنىڭ ئەسىرى قالمايدۇ، بەلكى يامانلىق ياخشىلىققا، ئاللاھنىڭ غەزىپى رازىلىققا ئۆزگىرىدۇ، ئىنساننىڭ تەۋبە قىلغاندىن كىيىنكى ئەھۋالى تەۋبە قىلىشتىن ئىلگىرىگە قارىغاندا ياخشى بولىدۇ، ئادەم ئەلەيھىسسالام ئاللاھغا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇنى توغرا يولغا تاللىدى، داۋۇت ئەلەيھىسسالام ئاللاھغا تەۋبە قىلغاندىن كىيىن، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ ئۆزىگە يېقىن قىلدى، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« بىز ئۇنىڭ خاتالىقىنى ئەپۇ قىلدۇق، ئۇ بىزنىڭ دەرگاھىمىزدا ئەلۋەتتە يېقىنلىققا ۋە ياخشى ئاقىۋەتكە ئىگە بولىدۇ». سەلەپلەرنىڭ بەزىسى مۇنداق دەيدۇ: داۋۇت ئەلەيھىسسالام تەۋبە قىلغاندىن كىيىن خاتالىق سادىر بولۇشتىن بۇرۇنقىغا قارىغاندا بەك ياخشى بولۇپ كەتتى. يۈنۈس ئەلەيھىسسالامنىڭ بېلىقنىڭ قارنىدىن چىققاندىن كىيىنكى تەۋبىسى ئىززەت ۋە كاتتىلىق جەھەتتە بۇرۇنقىدىن نەچچە ھەسسە يۇقىرى بولۇپ كەتتى، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« ئاللاھ ئۇنى تاللىدى، ئۇنى ياخشى كىشىلەرنىڭ قاتارىدىن قىلدى». كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇنىڭ راستچىللىق بىلەن ئاللاھغا تەۋبە قىلغانلىق سەۋەبىدىن نامى مەڭگۈ تىلغا ئېلىنىپ مېھرابلاردا ئاشكارا تىلاۋەت قىلىنىدىغان بولدى. ئاللاھنىڭ پەزلى ناھايىتى كاتتا، رەھمىتى ھەممە نەرسىنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ. كىمكى تەۋبە قىلىش بىلەن ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلىنىدىكەن، ئاللاھ بۇ كىشىنى خۇرسەنلىك بىلەن كۈتۈۋالىدۇ، بىر قىسىم كىشىلەر ئاللاھقا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى، نامىنى ئۈستۈن قىلدى. ئۇلارنىڭ مىساللىرىدىن؛ ئۆمەر پارۇق رەزىيەللاھۇئەنھۇ بۇرۇن جاھىلىيەتتە بۇتقا ئىبادەت قىلاتتى، كىيىن ئاللاھغا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ جەننەت بىلەن بىشارەت بەردى. بىر ئادەم يۈز ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ كىيىن تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇ كىشىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى. بىر قىسىم كىشىلەر تەۋبە قىلىش بىلەن ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلەندى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئەپۇ قىلدى، ئۇلارغا ئۆزىنىڭ پەزلى ۋە مەرھەمىتىنى كەڭرى قىلدى. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« ھالاك بولغان شەھەر ئاھالىلىرى ئىچىدە يۈنۈس قەۋمىدىن باشقىسىغا ئازابنىڭ ئالامىتىنى كۆرۈپ ئېيتقان ئىماننىڭ پايدىسى بولغىنى يوق، يۈنۈس قەۋمى ئىمان ئېيتقاندا، دۇنيا ھاياتىدا رەسۋا قىلىدىغان ئازابىنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن كۆتۈرەتتۇق، ئۇلارنى مەلۇم ۋاقىتقىچە يەنى ئەجىلى يەتكەنگە قەدەر دۇنيادىكى شەيئىلەردىن بەھرىمان قىلدۇق». سېھرىگەرلەر ئۇلارنى ئەتتىگەن تەرەپتە ئاللاھغا ئىبادەت قىلىشتىن توستى، كۈندۈزنىڭ ئاخىردا ئۇلار تەۋبە قىلىپ ئاللاھ ئۈچۈن سەجدە قىلىپ ئاللاھنىڭ يېقىن كىشىلىرىگە ئايلاندى، سېھرىگەرلەر سەجدە قىلغان ھالدا يىقىلىپ: «ئالەملەرنىڭ ۋە مۇسا بىلەن ھارۇننىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتتۇق دېيىشتى». ئى ئىنسان! ناھايىتى مېھرىبان، تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلەنگىن، ئۈمىدنىڭ ئارغامچىسىغا چىڭ ئېسىلغىن، مېھرىبان، تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى ئاللاھنىڭ دەرۋازىسى، ئۇ ئاسمان - زېمىننى ياراتقاندىن بىرى ئوچۇق، ئۇ ئۈمىد ئارزۇ ۋ ە رىزقنىڭ مەركىزى . ئىسلام ئۇممىتىنىڭ تەۋبىسى ھەممە ئۇممەتنىڭ تەۋبىسىدىن ئاسان ۋە يەڭگىل. مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇممەتلىرىنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىشتىن بولغان تەۋبىسىنىڭ قوبۇل بولىشىنىڭ شەرتى: خاتالىقنىڭ كافارىتى ئۈچۈن ئۆزىنى ئۆلتۈرۈش بولغان، ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:« ئۆز ۋاقتىدا مۇسا ئۆز قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! سىلەر موزاينى مەبۇد قىلىپ، ھەقىقەتەن ئۆزۈڭلارغا زۇلۇم قىلدىڭلار، ياراتقۇچىڭلارغا تەۋبە قىلىڭلار، موزايغا چوقۇنمىغانلار چوقۇنغانلارنى ئۆلتۈرسۇن دېدى، مۇنداق قىلىش ياراتقۇچىڭلارنىڭ دەرگاھىدا سىلەر ئۈچۈن ياخشىدۇر، ئاللاھ تەۋبەڭلارنى قوبۇل قىلدى، ئاللاھ تەۋبىنى ھەقىقەتەن بەكمۇ قوبۇل قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئەمما ئىسلام ئۇممىتىنىڭ خاتالىقلىرى ۋە ئۇنتۇلۇپ قىلىپ قىلغان ئىشلىرى كەچۈرۈم قىلىنىدۇ، تەۋبىسى بولسا، گۇناھدىن يېنىش، قىلغان گۇناھىغا پۇشايمان قىلىش، شۇ گۇناھنى قايتا قىلماسلىققا بەل باغلاشتىن ئىبارەت. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:« ھەرقانداق بىر مۇسۇلمان گۇناھ قىلسا، ئۇنىڭدىن كىيىن تەھارەتنى كامىل ئېلىپ ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇسا، ئۇنىڭدىن كىيىن ئاللاھ تائالادىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلسا، ئاللاھ ئۇ كىشىنىڭ گۇناھىنى مەغپىرەت قىلىدۇ».(تىرمىزىي). مۇئاز ئىبنى مازىن رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قىشىغا كەلدى، ئۇ كىشى زىنا قىلغان ئىدى، ئۇ كىشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا: ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! مىنى گۇناھدىن پاكلاپ قويسىلا؟ دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا: ئىسىت ساڭا! قايتىپ بېرىپ ئاللاھدىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىپ، تەۋبە قىلغىن دېدى». ( مۇسلىمدىن). ھەر بىر تەۋبە قىلغۇچى ئۆزىنىڭ تەۋبىسىدە گۇناھتىن ئايرىلغانلىقىغا بىئاراملىق ھېس قىلىدۇ، تەۋبىدىن كىيىنكى خۇرسەنلىك ۋە خوشلۇق، تەۋبە قىلغان ۋاقىتتىكى بىئاراملىقنىڭ نىسبىتى بىلەن بولىدۇ، غەم - قايغۇ ۋە بىئاراملىق قانچە يۇقىرى ۋە كۈچلۈك بولىدىكەن، تەۋبىدىن كىيىنكى خۇرسەنلىك ۋە خوشلۇقمۇ شۇنداق بولىدۇ، ئىشنىڭ بېشىدا گۇناھتىن ئۈزۈلگەنلىككە بىئارام بولۇش دېگەن، قەلبنىڭ ھايات ۋە گۇناھ - مەسىيەتتىن ئايرىلىشقا دائىم تەييار ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. گۇناھ - مەسىيەتنىڭ زۇلمىتىدىن چىقىپ تائەت - ئىبادەت بىلەن نۇرلىنىپ خۇرسەن بولۇش نېمە دېگەن خوشاللىق ھە!. ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن قوغلانغۇچى شەيتاننىڭ ئازدۇرۇشىدىن ئاللاھدىن پاناھلىق تىلەيلى. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« مەن ئىمان ئېيتقان، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان، تەۋبە قىلغان ۋە ئۇنىڭدىن كىيىن ھىدايەت تاپقان كىشىلەرنى بەك مەغپىرەت قىلىمەن». ئاللاھ تائالا مۇشۇ كاتتا قۇرئان بىلەن ماڭا ۋە سىلەرگە بەرىكەت ئاتا قىلسۇن، بۇنىڭدىكى ۋەز - نەسىھەت ۋە ھۆكۈملەر بىلەن ماڭا ۋە سىلەرگە مەنپەئەت بەرسۇن، ئاللاھ تائالادىن ئۆزۈمگە، سىلەرگە ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارغا گۇناھلاردىن كەچۈرۈم تىلەيمەن، سىلەرمۇ كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئاللاھ گۇناھلارنى بەك كەچۈرگۈچى ۋە بەك مېھرىباندۇر. ئىككىنچى خۇتبە ئاللاھنى، بىزگە قىلغان خەيرى - ئېھسان، چەكسىز نېمەتلىرىگە، سان-ساناقسىز ماختايمىز، توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلغانلىقىغا شۈكرى ئېيتىمىز، ئاللاھنىڭ شەنىنى كاتتىلاپ، ئاللاھنى ھىچ شېرىكى يوق، يەككە - يىگانە، پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بىرىمىز. ئى ئاللاھ! سىلىدىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا ۋە بارلىق تاللانغان ساھابىلەرگە دائىم رەھمەت، بەرىكەت ۋە سالاملارنى تەلەپ قىلىمىز. ئى مۇسۇلمانلار! ئىنسان ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنىڭ ئىچىدە ئاللاھغا كۆپ شۈكۈر ئېيتىشقا ئېھتىياجلىق، گۇناھ - مەسىيەتنىڭ ئىچىدە ئىستىغپار ئېيتىپ مەغپىرەت تەلەپ قىلىشقا ئېھتىياجلىق، گۇناھ - مەسىيەت بىلەن سىنالغان كىشىگە ئۆزىنى گۇناھ - مەسىيەتكە ئېلىپ بارىدىغان ئىشلاردىن چەكلىنىشى زۆرۈر. مۇسۇلمان ئاللاھ تەرىپىدىن بۇيرۇلغان پەرز ئەمەللەر، دەۋەت ۋە نەسىھەت قاتارلىق ئىشلارنى تەرك قىلىشتىن چەكلىنىشى لازىم. گۇناھدىن قول ئۈزۈش تەۋبە قىلىشتىن ئاسانراق، گۇناھ - مەسىيەتنىڭ ئىلاجى ئىستىغپار ئېيتىپ تەۋبە قىلىشتىن ئىبارەت. تەۋبىنىڭ قوبۇل بولغانلىقىنىڭ ئالامەتلىرىدىن: ئىنساننىڭ گۇناھ - مەسىيەتكە ئۆچ بولۇپ ئۇنى سەت كۆرۈشتىن ئىبارەت بولۇپ، دائىم گۇناھ - مەسىيەتنىڭ قورقۇنچىسىدىن ۋە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن خاتىرجەم بولالمايدۇ. تولۇق بولغان تەۋبىنىڭ ئالامىتى تەۋبىدىن كىيىن ياخشى ئەمەللەرنى قىلىشتىن ئىبارەت، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« كىمكى گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىدىكەن ۋە ئەمىلىنى تۈزەيدىكەن، ئۇ ئاللاھغا يۈزلەنگەن بولىدۇ، يەنى ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنىڭدىن رازى بولىدۇ». كىمكى گۇناھ - مەسىيەتلەرگە تەۋبە قىلماستىن ئاللاھ تەرەپكە يۈزلىنىدىكەن، ئۇ كىشى كىيىن بەك پۇشايمان قىلىدۇ، ھەتتا ئۇلارنىڭ بىرىگە ئۆلۈم كەلگەندە: ئى پەرۋەردىگارىم! مىنى دۇنياغا قايتۇرغىن، دۇنيادا بۇرۇن قىلالمىغان ياخشى ئەمەللەرنى قىلىۋالاي دەيدۇ. تەۋبىنى چوقۇم ئاللاھنىڭ كاتتىلىغىدىن ۋە ئۇلۇغلۇقىدىن قورقۇپ قىلىش كېرەك، دۇنيا مەنپەتىنىڭ يوقىلىشىدىن ئەنسىرەپ قىلغان تەۋبە تەۋبە ھېسابلانمايدۇ . ئەلى رەزىيەللاھۇئەنھۇ مۇنداق دېگەن:« ئىنسان ئاللاھدىن باشقىنى ئۈمىت قىلماسلىق، ئۆز گۇناھىدىن باشقا نەرسىدىن قورقماسلىق، گۇناھ - مەسىيەت بىلەن خۇرسەن بولۇش، ئاسىيلىق قىلغۇچى كىشىنىڭ جاھىل، بىلىمسىزلىك ۋە گەدەنكەشلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ. ئۇنىڭ ئاقىۋىتى يامان، خەتىرى چوڭدۇر. بەندىنىڭ خار قىلىنغانلىقىنىڭ ئالامەتلىرىدىن بىرى ئۇ كىشىنىڭ گۇناھ - مەسىيەتنى داۋاملاشتۇرۇشى ۋە ئاللاھ تەرەپتىن تەۋبە قىلىشقا مۇيەسسەر قىلىنماسلىقىدىن ئىبارەت. بىلىڭلاركى! ئاللاھ تائالا سىلەرنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا دۇرۇت ئېيتىشقا بۇيرۇپ قۇرئان كەرىمدە مۇنداق دېدى: « ئاللاھ ھەقىقەتەن پەيغەمبەرگە رەھمەت يوللايدۇ، پەرىشتىلەرمۇ ھەقىقەتەن پەيغەمبەرگە مەغپىرەت تەلەپ قىلىدۇ، ئى مۆمىنلەر! سىلەر پەيغەمبەرگە دۇرۇت ئېيتىڭلار ۋە ئامانلىق تىلەڭلار» . ئى ئاللاھ! سەندىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا، ساھابىلىرىغا ۋە ئۇلارنىڭ يولىغا ئەگەشكەن بارلىق ياخشى كىشىلەرگە كۆپلەپ رەھمەت، مەغپىرەت تەلەپ قىلىمىز. ئى ئاللاھ توغرا يول تۇتقۇچى، ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلغۇچى، ھەقىقەتنى دۇنياغا تاراتقۇچى پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىز باسارلىرىدىن بولغان ئەبۇ بەكرى،ئۆمەر، ئوسمان، ئەلىدىن ۋە باشقا بارلىق ساھابىلەردىن رازى بولغىن. سىنىڭ سىخىلىقىڭ ۋە خەيرى ئېھسانىڭ بىلەن بىزدىنمۇ رازى بولغىن . ئى ئاللاھ! ئىسلامنى ۋە مۇسۇلمانلارنى ئەزىز قىلغىن. مۇشرىكلار ۋە كاپىرلارنى خارقىلغىن، دىن دۇشمەنلىرىنى تارمار قىلغىن، بىزنىڭ ۋە باشقا مۇسۇلمانلارنىڭ شەھەرلىرىنى تىنچ، خاتىرجەم، پاراۋان قىلغىن. پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە ئۆزىمىز زۇلۇم قىلدۇق، ئەگەر سەن بىزگە مەغپىرەت قىلمىساڭ، بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، بىز چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز. پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ھىدايەت قىلغىنىڭدىن كېيىن دىللىرىمىزنى توغرا يولدىن بۇرىۋەتمىگىن، بىزگە دەرگاھىڭدىن رەھمەت بېغىشلىغىن، شۈبھىسىزكى، سەن بەندىلىرىڭگە ئېھساننى بەكمۇ بېغىشلىغۇچىسەن . ئى ئاللاھ!بىزگە دۇنيا ئاخىرەتتە ياخشىلىق ئاتا قىلغىن، بىزنى دوزاخ ئازابىدىن ساقلىغىن، بارلىق مۇسۇلمان رەھبەرلەرنى سىنىڭ كىتابىڭ ۋە پەيغەمبىرىڭنىڭ سۈننىتى بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان، خەلقىگە، ۋەتىنىگە كۆيىنىدىغان قىلغىن. ئى ئاللاھ! بىزنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىشىڭنى ۋە دۇنيا - ئاخىرەتتە بەختلىك قىلىشىڭنى سورايمىز، بىزگە توغرا ئىشنى ئىلھام قىلىشىڭنى، ھەققە مۇۋەپپەق قىلىشىڭنى، ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن پىتنىلەردىن ساقلىشىڭنى سورايمىز . ئى ئاللاھ! بىزنى بالا - قازالاردىن، جازانىدىن، زىنادىن، مال باھاسىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىدىن، يەرتەۋرەش ئاپەتلىرىدىن، قىيىنچىلىقلاردىن، ئاشكارا - يوشۇرۇن پىتنىلەردىن ساقلىغىن . ئى ئاللاھنىڭ بەندىلىرى! ئاللاھ سىلەرنى ئادىللىق قىلىشقا، خەيرى ئېھسان قىلىشقا، ئۇرۇق تۇغقانلارغا ئېھسان قىلىشقا بۇيرىيدۇ، پاھىشە ئىشلاردىن، ھەددىدىن ئېشىشتىن توسىدۇ، سىلەرنىڭ نەسىھەت قوبۇل قىلىشىڭلار ئۈچۈن سىلەرگە نەسىھەت قىلىدۇ، ئاللاھغا بەرگەن ۋەدەڭلارغا ۋاپا قىلىڭلار، ئەھدىنى چىڭىتقاندىن كىيىن بۇزىۋەتمەڭلار، ئاللاھنى بۇ ئىشقا ۋەكىل قىلدىڭلار، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر . ناھايىتى كاتتا بولغان ئاللاھنى يادىتىڭلار، ئاللاھمۇ سىلەرنى ئەسلەيدۇ، ئاللاھنىڭ ھېسابسىز نېمەتلىرىگە شۈكۈر ئېيتىڭلار، سىلەرگە زىيادە قىلىپ بېرىدۇ، ئاللاھنى يادىتىش كاتتا ئىشتۇر، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر.
2008 - يىلى 8-ئاينىڭ 8-كۈنىدىكى جۈمە خۇتبىسىنىڭ تەپسىلى تەرجىمىسى بىرىنچى خۇتبە بارلىق گۈزەل ماختاشلار ئاللاھقا مەنسۇپتۇر، ئاللاھنى ماختايمىز ۋە ئۇنىڭدىن ياردەم سورايمىز. ئاللاھدىن كەچۈرۈم ۋە ھىدايەت تەلەپ قىلىمىز. نەپسىمىزنىڭ يامانلىقىدىن، ئەممەللىرىمىزنىڭ ناچارلىقىدىن ئاللاھدىن سېغىنىپ پاناھ تىلەيمىز. ئاللاھ توغرا يولغا باشلىغان كىشىنى ئازدۇرىۋەتكۇچى، ھىدايەت قىلمىغان كىشىنى توغرا يولغا يېتەكلىگۈچى يوقتۇر. ئاللاھنى ھىچ شېرىكى يوق يەككە يىگانە، پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بىرىمىز . ئى ئاللاھ! سىلىدىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا ۋە بارلىق تاللانغان ساھابىلەرگە دائىم رەھمەت، بەرىكەت ۋە سالاملارنى تەلەپ قىلىمىز. ئى ئاللاھنىڭ بەندىلىرى! ئاللاھغا ھەقىقى تەقۋالىق قىلىڭلار. ئاشكارا، يوشۇرۇن ئىشلاردا ئاللاھنىڭ سىلەرنى كۈزۈتۈپ تۇرىدىغانلىقىنى ئۇنتۇماڭلار . ئى مۇسۇلمانلار! ئاللاھ ئىنسانلارنى سىناش ۋە ئىمتىھان قىلىش ئۈچۈن ياراتتى، شەيتان ئىنساننى توغرا يولدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن دائىم ئۇنىڭغا ھەمراھ بولىدۇ . نەپسى-خاھىش ھەقىقەتەن ئىنساننى يامان ئىشلارغا كۆپ بۇيرىيدۇ، ئۆز خاھىشىغا يېتەكلەيدۇ، ئىنساننى مۇھىم ئىشلارغا سەل قاراش ۋە چەكلەنگەن ئىشلارنى قىلىشقا قۇترىتىدۇ. ئاللاھ يامان ئىشنى، شۇنىڭدەك يەنە بىر يامان ئىش بىلەن جازالايدۇ، بەزى يامانلىقلارنىڭ جازاسى بەزىسىگە نىسبەتەن نەچچە ھەسسە ئارتۇق بولىدۇ، ھەتتا ئىنساننى ھالاك قىلىدۇ. گۇناھ مەسىيەت ئىنساننىڭ ئەھۋالىنى بۇزۇپ، ئۇنى بىئارام قىلىدۇ. ئىنسان ئۆزىنىڭ گۇناھىنىڭ ھەسسىلەپ كۆپىيىپ كەتكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئەبۇبەكرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا :« ئى ئاللاھ! مەن بىلىپ تۇرۇپ سىلىگە شېرىك كەلتۈرۈشتىن سىلە بىلەن پاناھلىنىمەن، بىلمىگەنلىرىم ئۈچۈن سىلىدىن كەچۈرۈم سورايمەن» دېيىشنى تەلىم بەرگەن. (بۇخارىيدىن). ئاللاھ ئۆز رەھمىتى بىلەن بەندىلە ئۈچۈن كاتتا ئىبادەتلەرنى يولغا قويدى، بۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرۈپ، مەرتىۋىسىنى يۇقىرى قىلىدۇ، بۇ ئاللاھنىڭ ئۇلاردىن رازى بولغانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ. بۇ ئىبادەتلەرنى قىلىش بىلەن ئىنسان ئۈچۈن ئاللاھ تەرىپىگە يېقىنلىق ھاسىل بولىدۇ، ئىبادەتلەرنى تولۇق ئادا قىلمىغان كىشى ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان ھېسابلىنىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« كىمكى ئاللاھغا تەۋبە قىلمايدىكەن، ئۇلار ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلاردۇر»، تەۋبە قىلىش بىلەن ئىنسان ئالى بەخت - سائادەتلىك يولدا ماڭىدۇ، بۇ بەختنى ئاللاھ ئۆزىنىڭ خالىغان بەندىلىرىگە بېرىدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ خالىغان بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ»، بۇ ئاللاھنىڭ پەرۋەردىگارلىق سۈپىتىنىڭ نامايەندىسى بولۇپ ئاللاھغا ئەڭ يېقىن بولغان كىشىلەرمۇ بۇ سۈپەتكە ئىگە بولالمايدۇ، ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا مۇنداق دېگەن:« ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىش ياكى قىلماسلىق قاتارلىق ئىشلار سىنىڭ ئىختىيارىڭدا ئەمەس». ئاللاھ تەرەپكە قايتىش كەمچىللىك ئەمەس بەلكى دىنىمىزدىكى ئەڭ يۈكسەك ئىشلاردىن، بۇ ئىسلام دىنىنىڭ ھەقىقىتى، دىننىڭ ھەممىسى ئاللاھ تەرەپكە قايتىش دېگەن سۆزگە مەركەزلىشىدۇ، بۇ بارلىق مۆمىنلەرنىڭ غايىسى، ھەربىر ئىنساننىڭ ئىشىنىڭ باشلىنىش ۋە تۈگەنچىسىنىڭ تەقەززاسى. سەمىمىيەت بىلەن قىلىنغان تەۋبە ئاللاھغا كۆپلىگەن نەپلە ئىبادەتلەرنى قىلغاندىن ياخشى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھغا كۆپ تەۋبە قىلىش كېرەك. ئىبنى قەييۇم رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن: كۆپچىلىك كىشىلەر تەۋبىنىڭ قىممىتىنى ۋە ھەقىقىتىنى بىلمەيدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ بەندىلەرگە بولغان چەكسىز مېھرىبانلىقى بىلەن ئۇلارنىڭ تەۋبە قىلىشى ئۈچۈن مەلۇم ئورۇن ياكى ۋاقىت بېكىتمىدى، بەلكى قەيەردە قايسى ۋاقىتتا ئادا قىلسا، قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:«شەك شۈبھىسىزكى، كۈن غەربتىن چىققۇچە ئاللاھ تائالا كۈندۈزدە گۇناھ قىلغۇچىنىڭ گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىۋېلىشى ئۈچۈن كېچىدە قولىنى يېيىپ بېرىدۇ ۋە كېچىدە گۇناھ قىلغۇچىنىڭ گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىۋېلىشى ئۈچۈن، كۈندۈزدە قولىنى يېيىپ بېرىدۇ» مۇسلىمدىن. ئاللاھ تائالا بەندىلەرنىڭ تەۋبىگە يۈزلىنىشى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ «تەۋۋاب» تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى دېگەن ئىسمىنى ئۇلارغا ئەسلەتتى. ئاللاھ ئۆزىنىڭ تەرىپىگە قايتقۇچىلارنى ياخشى كۆرىدۇ ۋە تەۋبە قىلغۇچىلاردىن ئىنسانلار بىلىدىغان ئەڭ چوڭ شاتلىقتا خۇرسەن بولىدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ يۇقىرى پەزىلىتى بىلەن بارلىق كىشىلەرنىڭ تەۋبە قىلىشىنى خالايدۇ. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا ئەززە ۋەجەللە مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ ھەممىڭلارنىڭ تەۋبە قىلىشىڭلارنى خالايدۇ». پەرىشتىلەرمۇ تەۋبە قىلغۇچى كىشىلەر ئۈچۈن رەھمەت، مەغپىرەت ۋە دوزاختىن ئامانلىق تەلەپ قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:«ئەرشنى كۆتۈرۈپ تۇرغان ۋە ئەرشنىڭ چۆرىسىدىكى پەرىشتىلەر پەرۋەردىگارىغا تەسبىھ ئېيتىدۇ، ھەمدە ئېيتىدۇ، ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدۇ، مۆمىنلەرگە مەغپىرەت تىلەيدۇ، ئۇلار ئېيتىدۇ: پەرۋەردىگارىمىز! سېنىڭ رەھمىتىڭ ۋە ئىلمىڭ ھەممە نەرسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، تەۋبە قىلغانلارغا ۋە سېنىڭ يولۇڭغا ئەگەشكەنلەرگە مەغپىرەت قىلغىن، ئۇلارنى دوزاخ ئازابىدىن ساقلىغىن» پەيغەمبەرلەر ۋە ئەلچىلەر بۇ ئايەتنى قەلبنى ئىسلاھ قىلىش ۋە ئاللاھغا يەنىمۇ كۆپ ئىبادەت قىلىشقا دەلىل قىلاتتى. ئادەم ئەلەيھىسسالام چەكلەنگەن دەرەخنىڭ مېۋىسىنى يېگەندىن كىيىن ئاللاھدىن بىرقانچە سۆز تەلىم ئالدى، يەنى گۇناھىنىڭ كەچۈرۈلۈشى ئۈچۈن ئوقۇيدىغان دۇئا ئۇنىڭغا ئىلھام ئارقىلىق بىلدۈرۈلدى، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى . مۇسا ئەلەيھىسسالام تۇرتاغىنىڭ تەۋراۋاتقانلىقىنى كۆرگەن ۋاقىتتا: «ئى ئاللاھ! سىنى پاك دەپ ئېتىقاد قىلىمەن، مەن ساڭا تەۋبە قىلدىم دېدى». داۋۇت ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھ بىر ئىشقا ھۆكۈم قىلىش بىلەن سىنىغان ۋاقتىدا «ئۇ پەرۋەردىگارىدىن مەغپىرەت تەلەپ قىلدى، سەجدىگە باردى، ئاللاھغا تەۋبە قىلدى». پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:«مىنىڭ تەۋبەم ئاللاھنىڭ تەرىپىگىدۇر»، پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھدىن تەۋبىدىن ئىبارەت بولغان بۇ كاتتا ئىبادەتنى قوبۇل قىلىشنى تۆۋەنچىلىك بىلەن ئىلتىجا قىلدى. ئىبراھىم ۋە ئىسمائىل ئەلەيھىسسالاملار مۇنداق دېدى:«تەۋبىمىزنى قوبۇل قىلغىن، چۈنكى سەن تەۋبىنى ناھايىتى قوبۇل قىلغۇچىسەن، ناھايىتى مېھرىبانسەن» . پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بىر ئورۇندا :«ئى ئاللاھ! مىنى كەچۈرگىن، مىنىڭ تەۋبەمنى قوبۇل قىلغىن،چۈنكى سەن تەۋبىنى ناھايىتى قوبۇل قىلغۇچىسەن، ناھايىتى مېھرىبانسەن» دېگەن سۆزنى يۈز قېتىمدىن كۆپرەك دەيتتى. (تىرمىزىيدىن) . ھەرقانداق بىر جەمئىيەتنىڭ تەرەققى قىلىپ بەخىتلىك بولىشىمۇ شۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپ پەيغەمبەرلەر ئۆز قەۋمىنى تەۋبىگە چاقىرغان . ھۇد ئەلەيھىسسالام ئۆز قەۋمىگە مۇنداق دېگەن:« پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئۇنىڭدىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». سالىھ ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى:« ئاللاھ سىلەرنى زېمىندا پەيدا قىلدى ۋە ماكانلاشتۇردى، سىلەر ئاللاھدىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار» . شۇئەيب ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى:« پەرۋەردىگارىڭلاردىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھ تائالا ئىسلام ئۇممىتى توغرىسىدا مۇنداق دېدى:«ئاللاھدىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىڭلار، ئاندىن كىيىن تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھ تائالا مەدىنە سۈرىلىرىدىن بولغان ئايەتلەردە مۆمىنلەر ۋە ياخشى كىشىلەرگە خىتاب قىلىپ ئۇلارنى ئۆزلىرىنىڭ ئىمانى، سەۋىرچانلىقى، ئاللاھ ئۈچۈن قىلغان ھىجرەت ۋە جىھادلىرى بىلەن بىرگە ئاللاھغا تەۋبە قىلىشنى تەۋسىيە قىلدى. چۈنكى ئۇلارمۇ ئاللاھغا تەۋبە قىلماستىن نىجاتلىققا ئېرىشەلمەيتتى. ئاللاھ تائالا بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن:« ئى مۆمىنلەر! بەختكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن ھەممىڭلار ئاللاھغا تەۋبە قىلىڭلار». ئاللاھغا تەۋبە قىلىش بىلەن ئاسماندىن رىزىق چۈشىدۇ، پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار ۋە تەۋبە قىلىڭلار، ئاللاھ ئاسماندا بۇلۇتلارنى ھەرىكەتلەندۈرۈش بىلەن سىلەرگە يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ، بەدەنگە كۈچ - قۇۋۋەت ئاتا قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا ئەززە ۋەجەللە مۇنداق دېگەن:« ئاللاھ سىلەرنىڭ كۈچ - قۇۋۋىتىڭلارنى زىيادە قىلىدۇ». تەۋبە قىلىش بىلەن ئىنسان دۇنيادا بەخىتلىك بولىدۇ، ئۇنىڭغا دۇنيانىڭ ياخشى نەرسىلىرى بېرىلىدۇ، پەرۋەردىگارىڭلاردىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار ۋ ە تەۋبە قىلىڭلار، ئاللاھ ئەجىلىڭلار توشقىچە سىلەرنى ياخشى نەرسىلەر بىلەن مەنپەئەتلەندۈرىدۇ، ھەربىر پەزىلەت ئىگىسىگە ئۆز پەزلىدىن زىيادە قىلىپ بېرىدۇ، بەندىلەرنىڭ ئاللاھغا تەۋبە قىلىدىغان كۈنلىرىنىڭ ئەڭ ياخشىسى ئۇلارنىڭ روزا تۇتقان كۈنىدىن ئىبارەت بولۇپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا مۇنداق دېگەن: «بۈگۇن سەن ئاناڭدىن تۇغۇلغاندىن تارتىپ ئۆتكەن كۈنلىرىڭ ئىچىدىكى ئەڭ خوشاللىق بىر كۈندۇر، خوش بېشارەت ئالغىن». ھەرۋاقىت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا بىرەر كىشى تەۋبە قىلىپ كەلسە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇنىڭدىن بەك خۇرسەن بولاتتى. ئاللاھ تائالا كەئەب ئىبنى مالىكنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلغاندا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يۈزلىرى خۇشاللىقتىن نۇرلىنىپ گوياكى تولۇن ئايدەك بولۇپ كەتتى، ساھابىلارنىڭ بەزىسى بەزىسىنى مۇبارەكلەيىتتى. كەئەب ئىبنى مالىك مۇنداق دەيدۇ: ئاللاھ تائالا مىنىڭ تەۋبەمنىڭ قوبۇل بولغانلىقى توغرىسىدا ئايەت چۈشۈرگەندە مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قېشىغا چاپتىم، يول بويى كىشىلەر ماڭا توپ - توپ ئۇچرىشىپ، ماڭا ئاللاھنىڭ تەۋبە ئاتا قىلىنغانلىقىنى تەبرىكلىشىپ، ئاللاھنىڭ ساڭا ئاتا قىلغان تەۋبىسى، مۇبارەك بولغاي! دېيىشتى. كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇ خوش بېشارەت بەرگەن ئادەمگە بەرگەن خوش بېشارىتى ئۈچۈن ئۇچىسىدىكى ئىككى كىيىمنى ئۇ كىشىگە كىيدۈرۈپ قويغان، تەۋبىسىنىڭ قوبۇل بولغانلىقىدىن خۇرسەن بولۇپ كۆپ سەدىقە قىلاتتى. كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇ مۇنداق دېگەن:« ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى! تەۋبە قوبۇل بولغانلىغى ئۈچۈن مېنىڭ بارلىق نەرسىلىرىم ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلى ئۈچۈن سەدىقە بولسۇن». (بۇخارىيدىن). تەۋبە ئاللاھغا قىلىنغان ئەڭ چوڭ گۇناھنىمۇ ئۆچۈرىدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« ئى مۇھەممەد! كافىرلارغا ئېيتقىنكى، ئەگەر ئۇلار كۇفرىدىن، پەيغەمبەر بىلەن دۈشمەنلىشىشتىن يانسا، ئۇلارنىڭ ئۆتكەنكى گۇناھلىرى مەغپىرەت قىلىنىدۇ » . مۇناپىقلارغا مۇنداق دېگەن:«ئەگەر ئۇلار تەۋبە قىلسا، تەۋبە قىلىش ئۇلار ئۈچۈن ياخشى». بۇزۇقچىلىق ۋە پاساتچىلىق قىلغۇچىلارنى، ئوغرىلىق قىلغۇچىلارنى، زۇلۇم قىلغۇچىلارنى ۋە رىيا قىلغۇچىلارنى تەۋبە قىلىشقا دەۋەت قىلىپ مۇنداق دېدى:« كىمكى ئوغۇرلۇق قىلىپ كىشىلەرگە زۇلۇم قىلغاندىن كىيىن تەۋبە قىلسا، ئەمىلىنى تۈزىسە يەنى ئوغۇرلۇق قىلىشتىن يانسا، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ، ئاللاھ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلىپ ھەددىدىن ئاشقۇچىلار ئۈچۈن مۇنداق دېدى:«ئى مۇھەممەد! مىنىڭ تىلىمدىم ئېيتقىنكى، گۇناھلارنى قىلىۋېرىپ ئۆزىگە جىنايەت قىلغان بەندىلىرىم! ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ئۈمىدسىزلەنمەڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن خالىغان ئادەمنىڭ جىمى گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ، شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئاللاھ تائالا مەغپىرەت تىلەپ تەۋبە قىلغۇچىنى جازالىمايدۇ، ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:« ئۇلار ئىستىغپار ئېيتىپ تۇرغان چاغدا ئاللاھ ئۇلارغا ئازاب قىلمايدۇ». تەۋبە قىلىش بىلەن گۇناھنىڭ ئەسىرى قالمايدۇ، بەلكى يامانلىق ياخشىلىققا، ئاللاھنىڭ غەزىپى رازىلىققا ئۆزگىرىدۇ، ئىنساننىڭ تەۋبە قىلغاندىن كىيىنكى ئەھۋالى تەۋبە قىلىشتىن ئىلگىرىگە قارىغاندا ياخشى بولىدۇ، ئادەم ئەلەيھىسسالام ئاللاھغا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇنى توغرا يولغا تاللىدى، داۋۇت ئەلەيھىسسالام ئاللاھغا تەۋبە قىلغاندىن كىيىن، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ ئۆزىگە يېقىن قىلدى، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« بىز ئۇنىڭ خاتالىقىنى ئەپۇ قىلدۇق، ئۇ بىزنىڭ دەرگاھىمىزدا ئەلۋەتتە يېقىنلىققا ۋە ياخشى ئاقىۋەتكە ئىگە بولىدۇ». سەلەپلەرنىڭ بەزىسى مۇنداق دەيدۇ: داۋۇت ئەلەيھىسسالام تەۋبە قىلغاندىن كىيىن خاتالىق سادىر بولۇشتىن بۇرۇنقىغا قارىغاندا بەك ياخشى بولۇپ كەتتى. يۈنۈس ئەلەيھىسسالامنىڭ بېلىقنىڭ قارنىدىن چىققاندىن كىيىنكى تەۋبىسى ئىززەت ۋە كاتتىلىق جەھەتتە بۇرۇنقىدىن نەچچە ھەسسە يۇقىرى بولۇپ كەتتى، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« ئاللاھ ئۇنى تاللىدى، ئۇنى ياخشى كىشىلەرنىڭ قاتارىدىن قىلدى». كەئەب ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇئەنھۇنىڭ راستچىللىق بىلەن ئاللاھغا تەۋبە قىلغانلىق سەۋەبىدىن نامى مەڭگۈ تىلغا ئېلىنىپ مېھرابلاردا ئاشكارا تىلاۋەت قىلىنىدىغان بولدى. ئاللاھنىڭ پەزلى ناھايىتى كاتتا، رەھمىتى ھەممە نەرسىنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ. كىمكى تەۋبە قىلىش بىلەن ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلىنىدىكەن، ئاللاھ بۇ كىشىنى خۇرسەنلىك بىلەن كۈتۈۋالىدۇ، بىر قىسىم كىشىلەر ئاللاھقا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى، نامىنى ئۈستۈن قىلدى. ئۇلارنىڭ مىساللىرىدىن؛ ئۆمەر پارۇق رەزىيەللاھۇئەنھۇ بۇرۇن جاھىلىيەتتە بۇتقا ئىبادەت قىلاتتى، كىيىن ئاللاھغا تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ جەننەت بىلەن بىشارەت بەردى. بىر ئادەم يۈز ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ كىيىن تەۋبە قىلدى، ئاللاھ ئۇ كىشىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى. بىر قىسىم كىشىلەر تەۋبە قىلىش بىلەن ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلەندى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئەپۇ قىلدى، ئۇلارغا ئۆزىنىڭ پەزلى ۋە مەرھەمىتىنى كەڭرى قىلدى. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:« ھالاك بولغان شەھەر ئاھالىلىرى ئىچىدە يۈنۈس قەۋمىدىن باشقىسىغا ئازابنىڭ ئالامىتىنى كۆرۈپ ئېيتقان ئىماننىڭ پايدىسى بولغىنى يوق، يۈنۈس قەۋمى ئىمان ئېيتقاندا، دۇنيا ھاياتىدا رەسۋا قىلىدىغان ئازابىنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن كۆتۈرەتتۇق، ئۇلارنى مەلۇم ۋاقىتقىچە يەنى ئەجىلى يەتكەنگە قەدەر دۇنيادىكى شەيئىلەردىن بەھرىمان قىلدۇق». سېھرىگەرلەر ئۇلارنى ئەتتىگەن تەرەپتە ئاللاھغا ئىبادەت قىلىشتىن توستى، كۈندۈزنىڭ ئاخىردا ئۇلار تەۋبە قىلىپ ئاللاھ ئۈچۈن سەجدە قىلىپ ئاللاھنىڭ يېقىن كىشىلىرىگە ئايلاندى، سېھرىگەرلەر سەجدە قىلغان ھالدا يىقىلىپ: «ئالەملەرنىڭ ۋە مۇسا بىلەن ھارۇننىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتتۇق دېيىشتى». ئى ئىنسان! ناھايىتى مېھرىبان، تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلەنگىن، ئۈمىدنىڭ ئارغامچىسىغا چىڭ ئېسىلغىن، مېھرىبان، تەۋبىلەرنى قوبۇل قىلغۇچى ئاللاھنىڭ دەرۋازىسى، ئۇ ئاسمان - زېمىننى ياراتقاندىن بىرى ئوچۇق، ئۇ ئۈمىد ئارزۇ ۋ ە رىزقنىڭ مەركىزى . ئىسلام ئۇممىتىنىڭ تەۋبىسى ھەممە ئۇممەتنىڭ تەۋبىسىدىن ئاسان ۋە يەڭگىل. مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇممەتلىرىنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىشتىن بولغان تەۋبىسىنىڭ قوبۇل بولىشىنىڭ شەرتى: خاتالىقنىڭ كافارىتى ئۈچۈن ئۆزىنى ئۆلتۈرۈش بولغان، ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:« ئۆز ۋاقتىدا مۇسا ئۆز قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! سىلەر موزاينى مەبۇد قىلىپ، ھەقىقەتەن ئۆزۈڭلارغا زۇلۇم قىلدىڭلار، ياراتقۇچىڭلارغا تەۋبە قىلىڭلار، موزايغا چوقۇنمىغانلار چوقۇنغانلارنى ئۆلتۈرسۇن دېدى، مۇنداق قىلىش ياراتقۇچىڭلارنىڭ دەرگاھىدا سىلەر ئۈچۈن ياخشىدۇر، ئاللاھ تەۋبەڭلارنى قوبۇل قىلدى، ئاللاھ تەۋبىنى ھەقىقەتەن بەكمۇ قوبۇل قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر». ئەمما ئىسلام ئۇممىتىنىڭ خاتالىقلىرى ۋە ئۇنتۇلۇپ قىلىپ قىلغان ئىشلىرى كەچۈرۈم قىلىنىدۇ، تەۋبىسى بولسا، گۇناھدىن يېنىش، قىلغان گۇناھىغا پۇشايمان قىلىش، شۇ گۇناھنى قايتا قىلماسلىققا بەل باغلاشتىن ئىبارەت. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:« ھەرقانداق بىر مۇسۇلمان گۇناھ قىلسا، ئۇنىڭدىن كىيىن تەھارەتنى كامىل ئېلىپ ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇسا، ئۇنىڭدىن كىيىن ئاللاھ تائالادىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلسا، ئاللاھ ئۇ كىشىنىڭ گۇناھىنى مەغپىرەت قىلىدۇ».(تىرمىزىي). مۇئاز ئىبنى مازىن رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قىشىغا كەلدى، ئۇ كىشى زىنا قىلغان ئىدى، ئۇ كىشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا: ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! مىنى گۇناھدىن پاكلاپ قويسىلا؟ دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا: ئىسىت ساڭا! قايتىپ بېرىپ ئاللاھدىن كەچۈرۈم تەلەپ قىلىپ، تەۋبە قىلغىن دېدى». ( مۇسلىمدىن). ھەر بىر تەۋبە قىلغۇچى ئۆزىنىڭ تەۋبىسىدە گۇناھتىن ئايرىلغانلىقىغا بىئاراملىق ھېس قىلىدۇ، تەۋبىدىن كىيىنكى خۇرسەنلىك ۋە خوشلۇق، تەۋبە قىلغان ۋاقىتتىكى بىئاراملىقنىڭ نىسبىتى بىلەن بولىدۇ، غەم - قايغۇ ۋە بىئاراملىق قانچە يۇقىرى ۋە كۈچلۈك بولىدىكەن، تەۋبىدىن كىيىنكى خۇرسەنلىك ۋە خوشلۇقمۇ شۇنداق بولىدۇ، ئىشنىڭ بېشىدا گۇناھتىن ئۈزۈلگەنلىككە بىئارام بولۇش دېگەن، قەلبنىڭ ھايات ۋە گۇناھ - مەسىيەتتىن ئايرىلىشقا دائىم تەييار ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. گۇناھ - مەسىيەتنىڭ زۇلمىتىدىن چىقىپ تائەت - ئىبادەت بىلەن نۇرلىنىپ خۇرسەن بولۇش نېمە دېگەن خوشاللىق ھە!. ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن قوغلانغۇچى شەيتاننىڭ ئازدۇرۇشىدىن ئاللاھدىن پاناھلىق تىلەيلى. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« مەن ئىمان ئېيتقان، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان، تەۋبە قىلغان ۋە ئۇنىڭدىن كىيىن ھىدايەت تاپقان كىشىلەرنى بەك مەغپىرەت قىلىمەن». ئاللاھ تائالا مۇشۇ كاتتا قۇرئان بىلەن ماڭا ۋە سىلەرگە بەرىكەت ئاتا قىلسۇن، بۇنىڭدىكى ۋەز - نەسىھەت ۋە ھۆكۈملەر بىلەن ماڭا ۋە سىلەرگە مەنپەئەت بەرسۇن، ئاللاھ تائالادىن ئۆزۈمگە، سىلەرگە ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارغا گۇناھلاردىن كەچۈرۈم تىلەيمەن، سىلەرمۇ كەچۈرۈم تەلەپ قىلىڭلار، ئاللاھ گۇناھلارنى بەك كەچۈرگۈچى ۋە بەك مېھرىباندۇر. ئىككىنچى خۇتبە ئاللاھنى، بىزگە قىلغان خەيرى - ئېھسان، چەكسىز نېمەتلىرىگە، سان-ساناقسىز ماختايمىز، توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلغانلىقىغا شۈكرى ئېيتىمىز، ئاللاھنىڭ شەنىنى كاتتىلاپ، ئاللاھنى ھىچ شېرىكى يوق، يەككە - يىگانە، پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بىرىمىز. ئى ئاللاھ! سىلىدىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا ۋە بارلىق تاللانغان ساھابىلەرگە دائىم رەھمەت، بەرىكەت ۋە سالاملارنى تەلەپ قىلىمىز. ئى مۇسۇلمانلار! ئىنسان ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنىڭ ئىچىدە ئاللاھغا كۆپ شۈكۈر ئېيتىشقا ئېھتىياجلىق، گۇناھ - مەسىيەتنىڭ ئىچىدە ئىستىغپار ئېيتىپ مەغپىرەت تەلەپ قىلىشقا ئېھتىياجلىق، گۇناھ - مەسىيەت بىلەن سىنالغان كىشىگە ئۆزىنى گۇناھ - مەسىيەتكە ئېلىپ بارىدىغان ئىشلاردىن چەكلىنىشى زۆرۈر. مۇسۇلمان ئاللاھ تەرىپىدىن بۇيرۇلغان پەرز ئەمەللەر، دەۋەت ۋە نەسىھەت قاتارلىق ئىشلارنى تەرك قىلىشتىن چەكلىنىشى لازىم. گۇناھدىن قول ئۈزۈش تەۋبە قىلىشتىن ئاسانراق، گۇناھ - مەسىيەتنىڭ ئىلاجى ئىستىغپار ئېيتىپ تەۋبە قىلىشتىن ئىبارەت. تەۋبىنىڭ قوبۇل بولغانلىقىنىڭ ئالامەتلىرىدىن: ئىنساننىڭ گۇناھ - مەسىيەتكە ئۆچ بولۇپ ئۇنى سەت كۆرۈشتىن ئىبارەت بولۇپ، دائىم گۇناھ - مەسىيەتنىڭ قورقۇنچىسىدىن ۋە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن خاتىرجەم بولالمايدۇ. تولۇق بولغان تەۋبىنىڭ ئالامىتى تەۋبىدىن كىيىن ياخشى ئەمەللەرنى قىلىشتىن ئىبارەت، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:« كىمكى گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىدىكەن ۋە ئەمىلىنى تۈزەيدىكەن، ئۇ ئاللاھغا يۈزلەنگەن بولىدۇ، يەنى ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنىڭدىن رازى بولىدۇ». كىمكى گۇناھ - مەسىيەتلەرگە تەۋبە قىلماستىن ئاللاھ تەرەپكە يۈزلىنىدىكەن، ئۇ كىشى كىيىن بەك پۇشايمان قىلىدۇ، ھەتتا ئۇلارنىڭ بىرىگە ئۆلۈم كەلگەندە: ئى پەرۋەردىگارىم! مىنى دۇنياغا قايتۇرغىن، دۇنيادا بۇرۇن قىلالمىغان ياخشى ئەمەللەرنى قىلىۋالاي دەيدۇ. تەۋبىنى چوقۇم ئاللاھنىڭ كاتتىلىغىدىن ۋە ئۇلۇغلۇقىدىن قورقۇپ قىلىش كېرەك، دۇنيا مەنپەتىنىڭ يوقىلىشىدىن ئەنسىرەپ قىلغان تەۋبە تەۋبە ھېسابلانمايدۇ . ئەلى رەزىيەللاھۇئەنھۇ مۇنداق دېگەن:« ئىنسان ئاللاھدىن باشقىنى ئۈمىت قىلماسلىق، ئۆز گۇناھىدىن باشقا نەرسىدىن قورقماسلىق، گۇناھ - مەسىيەت بىلەن خۇرسەن بولۇش، ئاسىيلىق قىلغۇچى كىشىنىڭ جاھىل، بىلىمسىزلىك ۋە گەدەنكەشلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ. ئۇنىڭ ئاقىۋىتى يامان، خەتىرى چوڭدۇر. بەندىنىڭ خار قىلىنغانلىقىنىڭ ئالامەتلىرىدىن بىرى ئۇ كىشىنىڭ گۇناھ - مەسىيەتنى داۋاملاشتۇرۇشى ۋە ئاللاھ تەرەپتىن تەۋبە قىلىشقا مۇيەسسەر قىلىنماسلىقىدىن ئىبارەت. بىلىڭلاركى! ئاللاھ تائالا سىلەرنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا دۇرۇت ئېيتىشقا بۇيرۇپ قۇرئان كەرىمدە مۇنداق دېدى: « ئاللاھ ھەقىقەتەن پەيغەمبەرگە رەھمەت يوللايدۇ، پەرىشتىلەرمۇ ھەقىقەتەن پەيغەمبەرگە مەغپىرەت تەلەپ قىلىدۇ، ئى مۆمىنلەر! سىلەر پەيغەمبەرگە دۇرۇت ئېيتىڭلار ۋە ئامانلىق تىلەڭلار» . ئى ئاللاھ! سەندىن پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا، ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا، ساھابىلىرىغا ۋە ئۇلارنىڭ يولىغا ئەگەشكەن بارلىق ياخشى كىشىلەرگە كۆپلەپ رەھمەت، مەغپىرەت تەلەپ قىلىمىز. ئى ئاللاھ توغرا يول تۇتقۇچى، ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلغۇچى، ھەقىقەتنى دۇنياغا تاراتقۇچى پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىز باسارلىرىدىن بولغان ئەبۇ بەكرى،ئۆمەر، ئوسمان، ئەلىدىن ۋە باشقا بارلىق ساھابىلەردىن رازى بولغىن. سىنىڭ سىخىلىقىڭ ۋە خەيرى ئېھسانىڭ بىلەن بىزدىنمۇ رازى بولغىن . ئى ئاللاھ! ئىسلامنى ۋە مۇسۇلمانلارنى ئەزىز قىلغىن. مۇشرىكلار ۋە كاپىرلارنى خارقىلغىن، دىن دۇشمەنلىرىنى تارمار قىلغىن، بىزنىڭ ۋە باشقا مۇسۇلمانلارنىڭ شەھەرلىرىنى تىنچ، خاتىرجەم، پاراۋان قىلغىن. پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە ئۆزىمىز زۇلۇم قىلدۇق، ئەگەر سەن بىزگە مەغپىرەت قىلمىساڭ، بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، بىز چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز. پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ھىدايەت قىلغىنىڭدىن كېيىن دىللىرىمىزنى توغرا يولدىن بۇرىۋەتمىگىن، بىزگە دەرگاھىڭدىن رەھمەت بېغىشلىغىن، شۈبھىسىزكى، سەن بەندىلىرىڭگە ئېھساننى بەكمۇ بېغىشلىغۇچىسەن . ئى ئاللاھ!بىزگە دۇنيا ئاخىرەتتە ياخشىلىق ئاتا قىلغىن، بىزنى دوزاخ ئازابىدىن ساقلىغىن، بارلىق مۇسۇلمان رەھبەرلەرنى سىنىڭ كىتابىڭ ۋە پەيغەمبىرىڭنىڭ سۈننىتى بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان، خەلقىگە، ۋەتىنىگە كۆيىنىدىغان قىلغىن. ئى ئاللاھ! بىزنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىشىڭنى ۋە دۇنيا - ئاخىرەتتە بەختلىك قىلىشىڭنى سورايمىز، بىزگە توغرا ئىشنى ئىلھام قىلىشىڭنى، ھەققە مۇۋەپپەق قىلىشىڭنى، ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن پىتنىلەردىن ساقلىشىڭنى سورايمىز . ئى ئاللاھ! بىزنى بالا - قازالاردىن، جازانىدىن، زىنادىن، مال باھاسىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىدىن، يەرتەۋرەش ئاپەتلىرىدىن، قىيىنچىلىقلاردىن، ئاشكارا - يوشۇرۇن پىتنىلەردىن ساقلىغىن . ئى ئاللاھنىڭ بەندىلىرى! ئاللاھ سىلەرنى ئادىللىق قىلىشقا، خەيرى ئېھسان قىلىشقا، ئۇرۇق تۇغقانلارغا ئېھسان قىلىشقا بۇيرىيدۇ، پاھىشە ئىشلاردىن، ھەددىدىن ئېشىشتىن توسىدۇ، سىلەرنىڭ نەسىھەت قوبۇل قىلىشىڭلار ئۈچۈن سىلەرگە نەسىھەت قىلىدۇ، ئاللاھغا بەرگەن ۋەدەڭلارغا ۋاپا قىلىڭلار، ئەھدىنى چىڭىتقاندىن كىيىن بۇزىۋەتمەڭلار، ئاللاھنى بۇ ئىشقا ۋەكىل قىلدىڭلار، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر . ناھايىتى كاتتا بولغان ئاللاھنى يادىتىڭلار، ئاللاھمۇ سىلەرنى ئەسلەيدۇ، ئاللاھنىڭ ھېسابسىز نېمەتلىرىگە شۈكۈر ئېيتىڭلار، سىلەرگە زىيادە قىلىپ بېرىدۇ، ئاللاھنى يادىتىش كاتتا ئىشتۇر، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر.

تولۇق ئوقۇش

چوڭ گۇناھلار ياخشى ئەمەللەرنى بىكار قىلۋىتەمدۇ؟

بىر
چوڭ گۇناھلار ياخشى ئەمەللەرنى بىكار قىلىۋىتەمدۇ؟ 107241نومۇرلۇق سوئال سوئال: زىنا ئىنساننىڭ ياخشى ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋىتەمدۇ؟ زىنادىن باش تارتالمىغان ئادەمنىڭ ئاللاھ دەرگاھىدا ياخشى ئەمەللىرى قالامدۇ؟ ياكى ئۇ تەۋبە قىلمىغىچە ياخشى ئەمەللىرى قوبۇل بولمامدۇ؟ بىر ھەدىستە« ھەر كېچىنىڭ يېرىمىدا ئاسماننىڭ ئىشىكلىرى ئېچىلىدۇ. چوڭ گۇناھلار ياخشى ئەمەللەرنى بىكار قىلىۋىتەمدۇ؟ 107241نومۇرلۇق سوئال سوئال: زىنا ئىنساننىڭ ياخشى ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋىتەمدۇ؟ زىنادىن باش تارتالمىغان ئادەمنىڭ ئاللاھ دەرگاھىدا ياخشى ئەمەللىرى قالامدۇ؟ ياكى ئۇ تەۋبە قىلمىغىچە ياخشى ئەمەللىرى قوبۇل بولمامدۇ؟ بىر ھەدىستە« ھەر كېچىنىڭ يېرىمىدا ئاسماننىڭ ئىشىكلىرى ئېچىلىدۇ. بىر چاقىرغۇچى: دۇئا قىلغۇچىلار بولسا دۇئاسى ئىجابەت بولىدۇ. سورىغۇچىلار بولسا ئېرىشىدۇ. قىيىنچىلىقتا قالغانلار بولسا ئۇڭايلىق بېرىلىدۇ، دەپ چاقىرىدۇ. مۇسۇلمان كىشىنىڭ قىلغان دۇئالىرى ئىجابەت بولىدۇ. پەقەت زىناخور ئايال بۇنىڭدىن مۇستەسنا»دەپ كەلگەن. بۇ ھەدىس زىناخورنىڭ ئەمەللىرىنىڭ بىكار بولۇپ كېتىشىنى تەقەززا قىلىدۇ. بۇ مەسىلىنى چۈشەندۈرۈپ بەرسەڭلا. جاۋاب: قۇرئان كەرىم قارار قىلغان ۋە ئەھلى سۈننە جامائىتى ئىتتىپاققا كەلگەن ھەقىقەتلەردىن بىرى شۇكى، چوڭ گۇناھلار ۋە مەسىيەتلەر مۇسۇلماننىڭ بارلىق ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋەتمەيدۇ. كۇپرى بىلەن شېرىكتىن باشقا گۇناھلار مۇسۇلماننىڭ پۈتۈن ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋەتمەيدۇ. « سىلەردىن كىمكى دىندىن يېنىۋېلىپ مۇرتەد بولۇپ شۇ كاپىرلىق ھالىتىدە ئۆلىدىكەن، ئۇلارنىڭ ئەمەللىرى دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بىكار بولۇپ كېتىدۇ. ئۇلار دۇزاخ ئەھلىدۇر ۋە دۇزاختا مەڭگۈ قالغۇچىلاردۇر»(بەقەرە 217- ئايەت). ئىبنى تەيمىيە مۇنداق دېگەن: ساھابىلار ۋە ئەھلى سۈننە ۋەلجامائە چوڭ گۇناھ ئىشلىگەنلەرنىڭ گۇناھلىرىغا لايىق كۆيۈپ بولغاندىن كېيىن، دۇزاختىن چىقىرىلىدىغانلىقىغا، ئۇلارغا شاپائەت قىلىنىدىغانلىقىغا ۋە بىر چوڭ گۇناھنىڭ پۈتۈن ياخشى ئەمەللەرنى بىكار قىلىۋەتمەيدىغانلىقىغا ئىتتىپاقتۇر. لېكىن گۇناھىغا باراۋەر كېلىدىغان ياخشىلىقى كۆيۈپ كەتسىمۇ، پۈتۈن ياخشىلىقلىرى كۆيۈپ كەتمەيدۇ. شۇنىڭدەك پۈتۈن گۇناھلارنى پەقەت تەۋبىلا يوق قىلالايدۇ. چوڭ گۇناھلارنى سادىر قىلغان ئادەم گەرچە ئۇ قاتتىق ئازابقا لايىق بولسىمۇ ئاللاھ رازىلىقنى ئىزدەپ ياخشى ئەمەللەرنى قىلسا، ئاللاھ ئۇنىڭغا ئەلۋەتتە ساۋاب بېرىدۇ. ئاللاھنىڭ كىتابى ئوغرىلىقنىڭ، زىناخورلۇقنىڭ، مۆمىنلەرنىڭ بىر - بىرى ئۇرۇشقانلىقىنىڭ ھۆكمى بىلەن كۇففارلارنىڭ ھۆكمىنى ئىسىم ۋە ئەھكامدا پەرقلەندۈرىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن كەلگەن سەھىھ ھەدىسلار بۇنىڭغا دالالەت قىلىدۇ. ئەھلى سۈننەت جەمائىتىنىڭ نەزەرىدە بەندە ئاللاھ رازىلىقى ئۈچۈن تەقۋالىق بىلەن ياخشى ئىش ئىشلىسە، گەرچە ئۇ باشقا تەرەپتىن گۇناھكار بولسىمۇ ئۇنىڭ ئەمەلى قوبۇل قىلىنىدۇ ۋە ساۋاب بېرىلىدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ قىلغان شۇ ياخشى ئەمەلىدە تەقۋالىق بولمىسا، باشقا ئىشلاردا ئىتائەتچان بولغان تەقدىردىمۇ ئۇنىڭ شۇئەمەلى قوبۇل قىلىنمايدۇ. سوئال سورىغۇچىنىڭ سوئالى سەۋباننىڭ مۇنۇ ھەدىسىنى كۆزدە تۇتسا كېرەك. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن:« مېنىڭ ئۇممىتىمدىن بولغان بىر قەۋملەر قىيامەت كۈنى تاغدەك كۆپ ساۋابلىق ئىشلىرى بىلەن كەلسىمۇ ئاللاھنىڭ ئۇلارنىڭ بۇ ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋېتىدىغانلىقىنى ئۇبدان بىلىمەن». سەۋبان بۇ ۋاقىتتا رەسۇلۇللادىن شۇ قەۋمنى سۈپەتلەپ بېرىشىنى سورىغاندا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام « ئۇلار سىلەرنىڭ قېرىندىشىڭلار بولۇپ، ئۇلار كېچىسى سىلەرگە ئوخشاش ئىبادەت قىلىدۇ. لېكىن يالغۇز قالغانلىرىدا ئاللاھ ھارام قىلغان ئىشلارنى قىلىدۇ» (ئىبنى ماجە، رەۋابى، تەبەرانى ۋە دىلمىيلار رىۋايەت قىلغان، شەيخ ئالبانى سەھىھ ھەدىسلەر قاتارىدا سانىغان ھەدىس). مەلۇمكى، بەزى گۇناھلار بەندىنىڭ ياخشى ئەمەللىرىدىن بەزىسىنى ( شۇ مىقداردىكىنى)بىكار قىلىۋېتىدۇ. ئەمما سورىغۇچى بايان قىلغان« ھەر كېچىنىڭ يېرىمىدا ئاسماننىڭ ئىشىكلىرى ئېچىلىدۇ. بىر چاقىرغۇچى: دۇئا قىلغۇچىلار بولسا دۇئاسى ئىجابەت بولىدۇ. سورىغۇچىلار بولسا ئېرىشىدۇ. قىيىنچىلىقتا قالغانلار بولسا ئۇڭايلىق بېرىلىدۇ، دەپ چاقىرىدۇ. مۇسۇلمان كىشىنىڭ قىلغان دۇئالىرى ئىجابەت بولىدۇ. پەقەت زىناخور ئايال بۇنىڭدىن مۇستەسنا»دېگەن ھەدىسقا كەلسەك، بۇ ھەدىسنى تەبەرانىي رىۋايەت قىلغان، ئالبانىي سەھىھ ھەدىسلار قاتارىدىن سانىغان. بۇ ھەدىس زىنادىن باش ئالالمايدىغان كىشىنىڭ ياخشى ئەمەللىرىنىڭ بېكار بولۇپ كېتىشىنى ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ دۇئاسى ئىجابەت بولمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. چۈنكى گۇناھلار دۇئانىڭ ئىجابەت بولىشى ئۈچۈن توسقۇندۇر. گۇناھقا داۋام قىلىۋەرگەن ۋە تەۋبە قىلىشنى خالىمىغان كىشىنىڭ دۇئاسىنى ئاللاھ قانداق قوبۇل قىلسۇن ! ئاللاھ ھەممىدىن ياخشى بىلگۇچى زاتتۇر.

تولۇق ئوقۇش